Psikoloji Terimleri A–Z

Beynden iç organlara uzanan uzun bir sinirdir ve dinlenme ile gevşeme tepkilerini düzenler.

Geçmişte yaşanan sarsıcı bir deneyimin zihinsel olarak yeterince sindirilemeden içimizde kalmaya devam ettiği bir durumu ifade eder. Zaman geçse de belirli durumlarda o anın duyguları aniden yeniden canlanabilir.

'Akış (Flow)' teorisinin kurucusudur; bir aktiviteye tamamen dalarak yaşanan en iyi deneyimi bilimsel olarak araştırmıştır. Akış durumunda insanların en yüksek mutluluğu ve başarı hissini yaşadığını ortaya koymuştur.

Çözümsüz yas, sevilen birinin kaybından sonra yas sürecinin doğal biçimde ilerleyememesi ve uzun süre takılı kalması durumudur. Acı, içinde çözüme kavuşmadan kalmaya devam eder.

Kişinin ağır bir ruhsal kriz içinde olduğu ve kendisi ya da başkaları için ciddi risk taşıdığı durumlarda kullanılan yasal süreçtir.

Etnik kimlik, bireyin belirli bir etnik gruba ait olduğuna dair farkındalığını ve bu aidiyetle ilgili duygu, tutum ve davranışları kapsayan kimliğin bir boyutudur.

Bu, otoriteye itaati inceleyen ünlü bir psikoloji deneyidir. Sıradan insanların bile otorite yönlendirmesiyle aşırı davranışlar sergileyebileceğini göstermiştir.

İç içe geçme, bir aile ya da ilişkide bireylerin sınırlarının aşırı derecede bulanıklaşması sonucu duyguların ve kimliklerin birbirine karışması durumudur.

Beden algısı, kişinin kendi bedenini nasıl gördüğü, nasıl değerlendirdiği ve onunla ilgili neler hissettiğidir. Bu durum özsaygıyı ve günlük yaşamı derinden etkileyebilir.

Bedene daha çok saygı ve daha az utançla yaklaşmayı öneren bir bakış açısıdır.

Kalp atışı ya da kas gerginliği gibi beden sinyallerini görerek onları daha iyi düzenlemeyi öğrenme yöntemidir.

Tanınmayan yas, toplum tarafından açıkça kabul edilmeyen ya da desteklenmeyen bir kayıp için duyulan acıdır. Kaybınızı başkalarının geçerli saymadığı durumlardaki yalnız yas tutma deneyimidir.

Önceden belirlenmiş soru çerçevesine dayanan, ancak esnek bir şekilde yürütülen bir psikolojik değerlendirme yöntemidir.

Sevdiğimiz bir evcil hayvanı kaybettikten sonra yaşanan derin üzüntüyü sağlıklı bir şekilde kabullenme ve yas tutma sürecidir.

Bu, olumsuz düşüncelerin zihinde tekrar tekrar döndüğü ve bunlardan kolayca çıkmanın zor olduğu bir düşünce kalıbıdır.

Antisosyal kişilik bozukluğu, aldatma, dürtüsellik, sorumsuzluk ve pişmanlık eksikliğiyle karakterize edilen, başkalarının haklarını sürekli olarak görmezden gelme ve ihlal etme modelidir.

Kendi deneyimlerini ve eylemlerini bilinçli olarak gözden geçirerek öğrenme ve büyümeye bağlama pratiğidir. Basit bir tekrar değil, derin bir öz-sorgulama yoluyla daha iyi bir yön bulma sürecidir.

Bu, kaygı yaratan durumlarda alışkanlık haline gelmiş kaçınma davranışlarını veya kompulsif davranışları yapmamayı pratik eden bir tedavi tekniğidir. Maruziyet terapisiyle birlikte obsesif-kompulsif bozukluğun (OKB) tedavisinde temel bir rol oynar.

Erken dönem bakım ortamındaki ciddi sorunlar nedeniyle çocukta sağlıklı bir bağlanma gelişemez. Bu durum çocuğun duygusal ve sosyal gelişimini olumsuz etkiler.

Olumsuz düşünce veya duyguların zihinde tekrar tekrar canlandırıldığı bir düşünce örüntüsü.

Bu, yenilen yiyeceklerin tekrar tekrar ağza geri gelmesiyle karakterize bir yeme bozukluğudur ve psikolojik faktörlerle derin bir ilişkisi vardır.

Bu, bir kişinin başkalarının hareketlerini veya davranışlarını farkında olmadan taklit ettiği bir olgudur. Kasıtlı bir taklit değil, istemsiz olarak gerçekleşen nörolojik bir belirtidir.

Çocukluk döneminde, özellikle gelişimin erken evrelerinde yaşanan ve genel gelişim üzerinde geniş çaplı etkiler bırakan travma.

Bu terapi, çocuğun gelişim aşamasına uygun olarak bilişsel, duygusal, sosyal ve motor becerilerinin büyümesini sistematik biçimde destekler. Her çocuğun kendi hızında sağlıklı gelişebilmesi için destek sağlar.

Bu, bir çocuğun motor, dil, bilişsel ve sosyal gelişiminin yaşıtlarına kıyasla daha yavaş ilerlediği bir durumdur.

Bu durum, kişinin saçlarını, kaşlarını veya vücudunun diğer kıllarını tekrar tekrar yolma dürtüsü hissettiği bir durumdur.

Tek bir problem için çeşitli ve yaratıcı çözümleri özgürce üretme düşünce biçimidir. Belirlenmiş bir cevabı olmayan açık uçlu sorularda en parlak şekilde ortaya çıkan bir düşünme yeteneğidir.

Sunum kaygısı, insanların önünde konuşurken veya sunum yaparken aşırı gerginlik ve korku hissetme durumudur. Pek çok kişinin yaşadığı doğal bir duygu olmakla birlikte, günlük yaşamı olumsuz etkileyecek düzeye ulaşırsa destek almak mümkündür.

Sunum öncesi gerginlik hissetmek son derece doğal bir tepkidir. Kontrol altındaki gerginlik, sunumunuzu daha iyi yapmanıza yardımcı olabilir.

Geceleri uykuya dalmadan önce gelen kaygı ve endişeleri yönetme yöntemlerini kapsar. Gece olduğunda gündüz önemsiz görünen endişeler çok daha büyük hissettirilebilir; ancak bunları yönetmenin etkili yolları vardır.

Gece bastıran yalnızlık ve boşluk hissini sağlıklı bir şekilde yönetmenin yollarını keşfetmektir.

Bir olayda etrafta ne kadar çok insan varsa, bir kişinin yardım etme olasılığının o kadar düşmesi durumudur.

Kaygı veya acı verici düşüncelerden kendini korumak için bilinçdışı olarak kullanılan psikolojik stratejiler.

Danışmanlık sürecinde bireyin farkında olmadan kullandığı psikolojik savunma mekanizmalarını birlikte inceleme ve anlama çalışmasıdır. Zihnin kendini korumak için kullandığı kalıpları keşfetme sürecidir.

Savunmacı tutum, eleştiri ya da şikâyet duyulduğunda kendini korumak için mazeret üretme veya karşı saldırıya geçme tepkisidir.

Bu, ilgi ve denetimin yetersiz olduğu bir ebeveynlik tarzıdır; çocuğun duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarına yeterince yanıt verilmez.

Piromani, kişinin tekrar tekrar ateş yakma dürtüsü hissettiği ve bu dürtüyü kontrol etmekte ciddi güçlük çektiği bir dürtü kontrol bozukluğudur.

Güvendiğiniz birinin sizi yaralamasıyla oluşan derin duygusal yaradır.

Güvendiğiniz birinin ihaneti sonrası yaşanan psikolojik şok ve iyileşme süreci. İhanet, bir ilişkinin temeli olan güveni yıkar ve derin yaralar bırakabilir.

Bu alan, jüri üyelerinin davada karar verirken hangi psikolojik faktörlerden etkilendiğini araştırır. Adil bir yargılama için insan zihnini derinlemesine anlamak büyük önem taşır.

Bu kavram, ırk sorunlarına ilişkin konuşmalarda çoğunluk grubunun sergilediği savunmacı ve rahatsız edici tepkileri açıklamaktadır. Irk ayrıcalığı üzerine yapılan tartışmaları zorlaştıran psikolojik bir olgudur.

Beynin farklı bölgelerini birbirine bağlayan sinir lifi demetleri olup miyelin (miyelin kılıfı) ile kaplı olduğu için beyaz renk görünümündedir.

Sevilen biri tarafından terk edilme konusunda aşırı bir korku yaşamaktır. İlişkilerde büyük kaygıya yol açar.

Önemli kişiler tarafından terk edilme veya reddedilme konusunda süregelen bir korku; ilişkilerde kaygı, aşırı bağımlılık veya kaçınmaya yol açar.

Virginia Satir, 'aile terapisinin annesi' olarak anılır. Aile içi iletişim örüntülerinin bireyin özsaygısı ve ruh sağlığı üzerinde derin bir etkisi olduğunu savunmuştur.

Tükenmişlik, uzun süren stres nedeniyle ortaya çıkan duygusal, zihinsel ve fiziksel çöküş halidir. Kişi kendini boşalmış, isteksiz ve toparlanamaz gibi hisseder.

Uzun süreli stres ve tükenmişlikten sonra enerjiyi, odağı ve dengeyi yavaş yavaş geri kazanma sürecidir.

Tükenmişlik, aşırı stres nedeniyle ortaya çıkan fiziksel, duygusal ve zihinsel bir bitkinlik halidir. İyileşmek mümkündür, bu yüzden asla pes etmeyin.

Yalnızca sorunların yokluğu değil, hayatta anlam ve amaç hissederek kişinin kendi potansiyelini tam olarak ortaya koyduğu zengin bir zihinsel durumdur. Gerçek mutluluğun tamamlanmasıdır.

Çeşitli konularda aşırı ve kontrol edilmesi güç kaygıların 6 ay veya daha uzun süre devam ettiği bir durumdur.