Psikoloji Terimleri A–Z

Suç mahallindeki kanıtları ve davranış kalıplarını inceleyerek faillerin kişilik özelliklerini ve alışkanlıklarını tahmin etmeye çalışan bir soruşturma yöntemidir.

Suç işlemiş bir kişinin topluma sağlıklı bir şekilde yeniden uyum sağlamasına yardımcı olmak için psikolojik ve sosyal destek sağlama sürecidir.

Hukuki amaçlarla gerçekleştirilen yapılandırılmış bir görüşmedir; özellikle çocuk istismarı veya suç mağdurlarının ifadelerini doğru ve güvenli biçimde toplamak için kullanılır.

Hukuki soruları yanıtlamak amacıyla gerçekleştirilen uzmanlaşmış bir psikolojik değerlendirmedir; yargılama ehliyeti, tehlikelilik ve ruh sağlığı durumu gibi konuları sistematik biçimde analiz eder.

Beynin temporal lobunda yer alan ve dili anlamak ile anlam çıkarmak için kritik bir rol oynayan bir bölgedir.

Weber Yasası, bir uyarandaki değişimi hissedebilmek için gereken minimum değişim miktarının, orijinal uyaranın büyüklüğüyle orantılı olduğunu belirtir. Bu, psikofizik'in temel yasalarından biridir.

Kaygı belirtilerinin şiddetini ölçmek için kullanılan 21 maddelik özbildirim ölçeğidir.

Depresyon belirtilerinin şiddetini ölçmek için kullanılan 21 maddelik özbildirim ölçeğidir.

Birini gerçekten seçmeden ya da netçe bırakmadan ilişkide bekletmek demektir.

Birbirine benzer uyaranlar arasındaki farkları fark ederek her birine farklı tepkiler vermektir.

Beynin duyguları, anıları ve motivasyonu yöneten yapılarının bir araya geldiği sisteme verilen isimdir.

Duygu düzenleme ve kişilerarası ilişki becerilerini yoğun biçimde eğiten bir terapi yöntemidir.

Dönüşümsel öğrenme, mevcut düşünce ve inanç çerçevelerini köklü biçimde değiştiren derin bir öğrenme sürecidir. Dünyaya bakış açısının bizzat değiştiği bir deneyimdir.

İnsanların ve kurumların değişime daha anlaşılır ve destekleyici bir şekilde uyum sağlamasına yardımcı olan süreçtir.

Bu model, bir kişinin davranışını değiştirme sürecini beş aşamayla açıklar. Değişimin bir anda gerçekleşmediğini, aksine aşamalı olarak ilerlediğini gösterir.

İş, ilişkiler veya günlük yaşamda meydana gelen değişikliklerin getirdiği stres veya belirsizlikle başa çıkmanın yollarını bulmak.

Kişinin, gözünün önünde olan belirgin bir değişikliği fark edememesi durumudur.

Patolojik kumar oynama, kişinin kumar oynama dürtüsünü kendi başına kontrol edememesi sonucunda yaşamının her alanında ciddi sorunlar yaşadığı bir durumdur.

Bu, zevk ve motivasyon hissetmemizi sağlayan beynin sinir devresidir; dopaminin bu sistemde kilit bir rolü vardır.

Beynin zevk ve ödülü işleyen sinirsel yoludur; bağımlılıkla yakından ilişkilidir.

Aile içinde kuşaklar boyunca süren duygusal örüntülere bakan terapi yaklaşımı.

Piaget'nin teorisinde, bir miktarın şekli veya düzeni değişse bile aynı kaldığını anlama.

İtaat, otoriter bir kişinin emir veya talimatlarına uymayı ifade eden bir davranıştır. Bu durum, söz konusu eylemler kişinin vicdanına aykırı olsa bile gerçekleşebilir.

Dopamin üreten ve ödül, motivasyon ile zevkin başlangıç noktası olan beynin temel bir bölgesidir.

Zaman geçse de çok yoğun kalan ve günlük yaşama dönmeyi ciddi biçimde zorlaştıran yas hâlidir.

Özellikle kaçmanın ya da güvende olmanın zor olduğu, tekrarlayan veya uzun süreli travmalardan sonra gelişebilen bir durumdur.

Öğrenmeden doğuştan gelen davranış kalıplarıdır. Tehlike anında kendini korumak ya da acıkınca yiyecek aramak gibi — bunlar hayatta kalmak için içimize yerleştirilmiş doğal tepkilerdir.

Bu, insan kişiliği ve davranışının kalıtım (doğa) tarafından mı belirlendiği yoksa çevre (yetiştirme) tarafından mı şekillendirildiğine dair köklü bir tartışmadır. Modern psikoloji her ikisinin de önemli olduğunu kabul eder.

Vücudu rahatlatıp enerjiyi yenileyen 'dinlenme ve sindirim' modundaki sinir sistemidir.

Hayatta haksız bir durumla karşılaştığımızda hissedilen öfke ve çaresizliği sağlıklı bir şekilde işleyip iç huzuru yeniden bulma yoludur.

Çatışma durumlarında eleştiri veya saldırı yerine nazik ve saygılı bir şekilde konuşmaya başlama tekniğidir.

Anne veya babanın beklentileri bunaltıcı geldiğinde, hem kendi duygularını koruyarak hem de ilişkiyi sağlıklı tutarak bu durumla baş etme yollarını ifade eder.

Ebeveynler ve çocuklar arasındaki duygusal ve davranışsal etkileşim olup çocuğun gelişimini en çok etkileyen ilişkidir.

Bu yöntemde ebeveynler oyun terapisi tekniklerini öğrenerek çocuklarıyla doğrudan terapötik oyun seansları yürütürler. Bu sayede ebeveyn-çocuk bağı derinleşir ve çocuğun duygusal güçlükleri evde birlikte ele alınabilir.

İhtiyaçlar, beklentiler, sınırlar veya bağımsızlık konularında ebeveynlerle yaşanan gerginlik veya tekrarlayan anlaşmazlıklar.

Ebeveynleşme, bir çocuğun aile içinde ebeveyn rolünü üstlenmesi nedeniyle kendi çocukluğunu yeterince yaşayamaması olgusudur. Çocuk, yaşına uygun olmayan ağır sorumluluklar taşımak zorunda kalır.

İki partnerin ilişkilerindeki sorunları birlikte ele aldığı bir terapi türüdür.

Her bir böbreğin üzerinde bulunan, kortizol ve adrenalin gibi stres tepkisi için gerekli hormonları üreten küçük üçgen şeklindeki endokrin organlar.

Kabul edilmesi güç olan gerçeklikleri veya duyguları bilinçdışı olarak tanımamaya çalışan zihnin koruyucu bir mekanizmasıdır. Zihin henüz hazır olmadığında kendiliğinden ortaya çıkan doğal bir tepkidir.

Hayal dünyasına aşırı dalmanın günlük yaşamı olumsuz etkilediği bir durumdur. Hayal kurmak doğaldır; ancak gerçeklikten çok hayal dünyasında zaman geçirildiğinde ciddi güçlükler ortaya çıkabilir.

Üzüntü, kaygı, öfke gibi rahatsız edici duyguların genel adıdır. Bunlar kötü duygular değil, gerekli duygulardır.

Olumlu şeylerden çok olumsuz şeylere daha güçlü tepki verir ve onları daha uzun süre hatırlarız.

Sürekli gelen olumsuz haberlerin sizi endişelendirdiği veya yorduğu durumlarda, iyi olma halinizi koruma yöntemleri.

Bir şeye odaklandığımızda, tam önümüzde bulunan diğer şeyleri hiç göremeyiz. Dikkat kapasitemiz sınırlı olduğundan her şeyi aynı anda algılamak mümkün değildir.

Dışarıdan alınan bilgilerin beyin tarafından depolanabilecek bir biçime dönüştürülmesi sürecidir. Belleğin ilk aşaması olan kodlama ne kadar iyi gerçekleşirse, anılar o kadar uzun süre kalıcı olur.

Öfke yönetimi öfkeyi ortadan kaldırmakla ilgili değil; onu sağlıklı biçimde tanımak, uygun şekilde ifade etmek ve yapıcı bir şekilde kullanmakla ilgilidir. Öfkeyi ifade etme biçimi öfkenin kendisinden daha önemlidir.

Öfke ruminasyonu, öfke uyandıran deneyimlerin zihinsel olarak tekrar tekrar yeniden oynatılmasıdır — öfke azalmak yerine daha da yoğunlaşana kadar sürekli çalıştırılır.

Öfke yönetimi terapisi, insanlara öfkeyi zararlı ya da yıkıcı biçimlerde değil, sağlıklı şekillerde tanımayı, anlamayı ve ifade etmeyi öğreten yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır.

Sevilen birinden ayrılırken hissedilen yoğun kaygıdır. Çocuklarda bu, normal bir gelişim sürecinin parçasıdır.

Bağlanılan kişiden ayrılmaya karşı yaşa uygun olmayan ve süregelen aşırı kaygı durumudur.