Psikoloji Terimleri A–Z

Bu, kişinin insanları veya durumları tamamen iyi ya da tamamen kötü olarak iki aşırı uçta gördüğü bir savunma mekanizmasıdır.

İnsanlar arasında çatışma ve güvensizlik yaratarak onları birbirinden ayıran, ardından bu kargaşadan yararlanarak kendi nüfuzunu ve kontrolünü güçlendiren bir manipülasyon stratejisidir.

Haksız bir muameleye ya da adaletsiz bir duruma maruz kaldığımızda hissedilen öfke ve çaresizlikle sağlıklı biçimde baş etme sürecidir.

Uyuyamamak gerçekten acı verici bir deneyimdir. Uyku hijyenini iyileştirerek uyku kalitenizi artırabilirsiniz.

Uykuya dalmakta güçlük çekmek, gece sık sık uyanmak veya çok erken uyanmak nedeniyle yeterli uyku alınamaması durumudur.

Uykusuzluk tedavisi, uykuya dalmakta güçlük çekme veya uykuyu sürdürememe sorununu çözmek için kullanılan çeşitli tedavi yöntemlerini kapsar. İlaçların yanı sıra psikolojik yaklaşımlar da oldukça etkilidir.

Bu, sevilmek isterken aynı zamanda terk edilme korkusuyla kaygı yaşanan bir bağlanma türüdür. İlişkide yakınlaşmak istenirken, karşıdaki kişinin duygularının sürekli sorgulandığı bir örüntüdür.

Bakım verenle kurulan bağın istikrarsız olması nedeniyle ilişkilerde güvensizlik hissedilen bir örüntüdür.

Kaygı, herkesin hissettiği doğal bir duygudur. Doğru yöntemleri öğrenerek kaygınızı yönetebilirsiniz.

Kaygılı bağlanma, partnerın tepkilerine karşı aşırı duyarlılık ve terk edilme korkusu nedeniyle sürekli güvence ve onay arayışıyla karakterize bir bağlanma örüntüsüdür.

Çocuk sahibi olmakta güçlük çekerken yaşanan üzüntü, hayal kırıklığı ve kaygıyla sağlıklı biçimde yüzleşme sürecidir.

Kişinin genel olarak rahatsız ve tatminsiz hissettiği bir ruh hali durumudur. Belirgin bir neden olmaksızın kendini kötü hissetmektir.

Ne olacağını bilmediğimiz durumlarda hissedilen kaygı ve korkuyu sağlıklı bir şekilde yönetme becerisidir.

Belirsizliğe tolerans, sonuçların bilinmediği durumlarda kaygıya kapılmadan başa çıkabilme yeteneğidir. 'Bilmemek de sorun değil' diyebilme zihinsel esnekliğidir.

Gerçek bir ilişki istemeden, karşı tarafın umudunu canlı tutacak kadar ilgi göstermektir.

Konuşmayı üretmemize yardımcı olan beyin bölgesi.

Yağmurlu günlerde ruh halinin düşmesi, güneş ışığı eksikliğiyle ilgili biyolojik bir tepkidir. Uygun yöntemlerle ruh halinizi yönetmek mümkündür.

Öğrenenin tek başına yapabilene kadar uygun destek sağlamak ve bu desteği giderek azaltmak.

Kötü şeylerin olacağını bekleme eğilimidir. Her zaman kötü değildir — bazen ihtiyatlı olmak anlamına da gelebilir.

Kendinizi sürekli başkalarıyla kıyaslamaktan kaynaklanan kaygı veya özgüven eksikliğini yönetmek.

Obezite ve ruh sağlığı birbirleriyle derin bir şekilde bağlantılıdır. Depresyon veya stres aşırı yemeyi tetikleyebilir, kilo artışı ise yeniden özsaygı düşüklüğüne ve depresyona yol açarak kısır bir döngü oluşturabilir.

Terapide paylaştığınız şeylerin korunacağı ve gelişigüzel başkalarıyla paylaşılmayacağı güvencesidir.

Karşı tarafın itibarını kasıtlı olarak zedelemek amacıyla yanlış bilgi veya çarpıtılmış hikâyeler yayma şeklinde gerçekleştirilen örgütlü bir karalama eylemidir. Belirli bir kişinin toplumsal güvenini ve itibarını yıkmak için planlı biçimde olumsuz bilgi yayan bir manipülasyon stratejisidir.

Belirli bir bireyin veya grubun insandan aşağı bir varlık olarak ele alınması ve onların onuruyla duygularının reddedilmesi sürecini ifade eden psikolojik bir kavramdır. Diğerlerine yönelik empati ve ahlaki sorumluluğun ortadan kalktığı son derece tehlikeli bir psikolojik süreçtir.

Ruh sağlığı krizi durumunda kişinin rızası alınmadan psikiyatri kurumuna yatırılması; kendine veya başkalarına ciddi zarar verme riski olduğunda hayatı korumak amacıyla alınan bir önlemdir.

Temel özelliği duygudurum reaktivitesi olan bir depresyon alt tipi — olumlu olaylar karşısında duygudurum geçici olarak düzelir — çoğunlukla aşırı uyku, aşırı yemek yeme, uzuvlarda kurşun gibi ağırlık hissi ve reddedilmeye karşı aşırı duyarlılıkla birlikte görülür.

Başkalarının eleştirilerini veya olumsuz değerlendirmelerini sağlıklı bir şekilde kabul etme ve bunlarla başa çıkma yöntemidir. Eleştirinin bizi yıkmasına izin vermek yerine, onu bir büyüme fırsatına dönüştürecek şekilde zihnimizi yönetmek önemlidir.

Karşılaştığımız bilgileri olduğu gibi kabul etmek yerine mantıklı bir şekilde analiz edip değerlendirme becerisidir.

Bu, suçlama veya yargılama olmaksızın kendi duygu ve ihtiyaçlarını dürüstçe ifade etmeye dayanan bir iletişim yöntemidir. Marshall Rosenberg tarafından geliştirilen bu yaklaşım, çatışmaları azaltmaya ve birbirini daha derin anlamaya yardımcı olur.

Yargılamadan gözlem yaparak, duygu ve ihtiyaçları ifade ederek ve nazikçe istekte bulunarak kurulan bir iletişim yöntemidir.

Uçakla seyahat etmeye karşı duyulan yoğun bir korkudur. Sandığınızdan çok daha fazla kişi bunu yaşıyor ve üstesinden gelmek kesinlikle mümkün.

Uçan maymun, bir narsisistin kurbanı dolaylı yoldan kontrol etmek veya gözetlemek için kullandığı üçüncü kişiyi ifade eder. Bu terim, 'Oz Büyücüsü' filmindeki cadının emrindeki kanatlı maymunlardan gelmektedir.

Çevrenin gerçek dışı hissettirdiği bir durumdur. Dünya sisli ve bulanık görünür.

Logoterapinin kurucusu olan Frankl, yaşamda anlam aramanın insanın en temel motivasyonu olduğunu savunmuştur. Nazi toplama kampındaki aşırı deneyimleri aracılığıyla anlam arayışının önemini bizzat kanıtlamıştır.

Çocuğun evden ayrılmasından sonra bazı ebeveynlerin hissettiği üzüntü veya boşluk duygusuna uyum sağlama.

Boş yuva sendromu, çocukların büyüyüp evi terk etmesinin ardından ebeveynlerin yaşadığı kayıp ve boşluk duygusudur. Özellikle hayatının anlamını çocuk yetiştirmekte bulanlar bu durumu daha yoğun yaşar.

Wilhelm Wundt, dünyanın ilk psikoloji laboratuvarını kurarak psikolojiyi bağımsız bir bilim dalı hâline getirdi. 'Deneysel psikolojinin babası' olarak bilinir.

Bir düşünceyi zorla uzaklaştırmaya çalıştıkça o düşüncenin daha sık gelmesidir. "Beyaz bir ayıyı düşünmeyin" deneyiyle bilindiği için beyaz ayı etkisi olarak da anılır.

Bu, kişinin kendi düşüncelerinin başkalarına iletildiğine ya da duyulduğuna inandığı bir belirtidir. Şizofreni gibi ruhsal hastalıklarda görülebilen bir düşünce bozukluğu biçimidir.

Bu, kişinin dışarıdan bir güç ya da başka birinin kendi zihnine düşünceler yerleştirdiğini hissettiği bir belirtidir. Kendi düşüncesi olmayan şeylerin zorla içeri girdiğini deneyimlediği bir düşünce bozukluğu biçimidir.

Birinin veya dışsal bir gücün kendi düşüncelerini çaldığını hissedilen bir belirtidir. Düşüncelerin aniden kaybolması deneyiminin dışsal bir müdahaleyle açıklandığı bir düşünce bozukluğu biçimidir.

Başkalarının duygularını iyi tutmak için kendi duygu ve ihtiyaçlarını göz ardı etme davranış kalıbıdır. 'Hayır' demek son derece zor gelebilir.

Romantik ilişkilerdeki heyecan ve duygusal yükselişe o kadar bağımlı hale gelmek ki sağlıksız ilişkilerden bile çıkamamak. Bu, aşkın kendisinden çok aşk duygusuna bağımlı olma örüntüsüdür.

Bu teori, aşkı yakınlık, tutku ve bağlılık olmak üzere üç bileşenle açıklar. Bu üç unsurun nasıl bir araya geldiğine bağlı olarak aşkın türü değişir.

Terapistin, kişinin yaşadığı zorluğu daha iyi anlamak ve uygun yardımı planlamak için bilgileri bir araya getirme biçimidir.

Yas ve kayıp, önemli bir kişinin ölümü sonrasında yaşanan derin kayıp deneyimidir. Bu sadece üzüntü değil, hayatın dengesinin sarsılması da olabilir.

Olumlu deneyimleri bilinçli olarak fark etme ve onların tadını çıkarma becerisidir.

Dijital mesajlar, sosyal medya, oyunlar veya diğer çevrimiçi alanlar aracılığıyla yapılan zorbalık.

Dijital teknoloji ve çevrimiçi ortamların insanların düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını nasıl şekillendirdiğini inceleyen alan.

Her ikisi de antisosyal kişilik özelliklerini gösterir; ancak psikopat doğuştan gelen ve planlı bir yapıya sahipken, sosyopat sonradan gelişen ve dürtüsel bir eğilim taşır.