Psikoloji Terimleri A–Z

Hayatta kalma modu, aşırı stres veya kriz durumlarında beden ve zihnin yalnızca hayatta kalmaya odaklandığı bir durumdur.

Bir afet, kaza veya hastalıktan kurtulan kişinin, diğerleri zarar görürken yalnızca kendisinin hayatta kaldığına dair derin bir suçluluk duymasıdır.

Uykuyu, enerjiyi ve açlığı düzenleyen iç zaman sistemi.

Ekolojik yas, türlerin yok olması, ekosistemlerin tahrip edilmesi ve doğal çevrelerin kaybedilmesi karşısında hissedilen derin üzüntü ve yasın ifadesidir.

Bu teori, bir kişinin gelişiminin aile, okul, toplum ve kültür gibi birden fazla katmanlı çevresel sistem tarafından etkilendiğini savunur. Bir kişiyi anlayabilmek için onu çevreleyen tüm ortamın anlaşılması gerektiğini öne süren bir bakış açısıdır.

Beslenme, egzersiz, uyku ve stres yönetimi gibi yaşam tarzı değişiklikleri aracılığıyla hastalıkları önlemeye ve tedavi etmeye yönelik tıbbi bir yaklaşımdır. Zihinsel sağlık da yaşam tarzının önemli bir parçasıdır.

Bu teori, duyguların bedensel tepki ile o tepkinin bilişsel yorumunun birleşiminden oluştuğunu savunur. Aynı kalp çarpıntısı, duruma göre heyecan ya da korku olarak deneyimlenebilir.

Hayatımızdaki deneyimleri tek bir hikâyeye dönüştürerek 'Ben kimim?' sorusunu anlamamızın yoludur. Geçmiş, şimdiki an ve geleceği tutarlı bir anlatıda bütünleştiren psikolojik bir süreçtir.

Sözcükler veya yazıyla açıklanabilen olgu ve deneyimlere ilişkin belleği ifade eder. 'Ne bildiğimize' karşılık gelen bellek türüdür.

Bu, uykunun en derin aşamasıdır; vücudun iyileşmesi ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi bu süreçte gerçekleşir.

Seçenek çok arttığında karar vermek zorlaşabilir ve kişi seçiminden daha az memnun kalabilir.

Ne kadar çok seçenek olursa, karar vermek o kadar zorlaşır ve memnuniyet de o kadar azalır. Çok fazla seçenek stres ve pişmanlığa yol açabilir.

Sayısız bilgi arasından yalnızca belirli bir kısmına odaklanmaktır. İlgi alanlarımıza ve ruh halimize göre neyi fark ettiğimiz değişir.

Bütün bağlamdan yalnızca olumsuz kısımları seçip onlara odaklanmaktır.

Belirli durumlarda konuşamama ile kendini gösteren bir kaygı bozukluğudur. Konuşma yeteneği mevcut olmasına rağmen kaygı nedeniyle konuşmak mümkün olmaz.

Başkasına gerçekten iyi gelecek şekilde davranmak.

Kesinlikle bildiğiniz bir kelime ya da ismin dilinizin ucunda dönüp durduğu ama bir türlü aklınıza gelmediği o sinir bozucu deneyimdir.

Başka bir kişinin tutumlarını, inançlarını ve davranışlarını değiştirmek için kullanılan psikolojik strateji ve yöntemlerdir. Günlük iletişimin bir parçası olabileceği gibi manipülatif amaçlarla da kullanılabilir.

Yoğun duygularla birlikte yaşanan olayların fotoğraf gibi net biçimde hatırlanması olgusudur. Büyük bir şok ya da sevinç hissedilen anların uzun süre canlı biçimde akılda kalması işte bu flaş bellektir.

Ani bilinç karışıklığı, dikkat azalması ve bilişsel işlevlerde hızlı değişimlerle kendini gösteren bir durumdur. Genellikle fiziksel hastalık veya ameliyat sonrasında ortaya çıkar ve uygun tedaviyle iyileşme sağlanabilir.

Tüm vücutta yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku bozukluklarının görüldüğü kronik bir ağrı hastalığıdır. Stres ve psikolojik faktörler belirtiler üzerinde büyük etki yaratır.

Besin alımıyla ilgili ciddi bir psikolojik sorun olup yeme davranışlarında aşırı değişimler görülür.

Toplum ve kültürün erkeklerden ve kadınlardan beklediği davranış, tutum ve özelliklere ilişkin normlardır. Zamana ve kültüre göre değişkenlik gösterebilirler.

Bu, hangi cinsiyete ait olduğunuza dair derin iç hissinizdir. Biyolojik cinsiyetinizle örtüşebilir ya da farklılık gösterebilir.

Zaman ve durum fark etmeksizin tutarlı biçimde ortaya çıkan düşünce, duygu ve davranış kalıplarıdır.

Kişilik psikolojisi, bir bireyin kişiliğinin nasıl oluştuğunu, hangi özelliklerden meydana geldiğini ve davranışları nasıl etkilediğini araştıran psikoloji dalıdır.

Düşünce, duygu ve davranış örüntülerinin esnek olmaması nedeniyle yaşamda ciddi güçlüklere yol açan bir durumdur.

Başarıya yaklaştıkça kişinin giderek daha fazla kaygılanması ve farkında olmadan kendi başarısını engelleyen davranışlar sergilemesi durumudur. Temel neden, başarının ardından gelecek değişimler ve sorumluluklar karşısında duyulan korkudur.

Fiziksel sağlığı, bilişsel işlevleri ve sosyal katılımı koruyarak tatmin edici bir şekilde yaşlanmayı ifade eder. Bu yalnızca uzun yaşamak değil, iyi yaşlanmak anlamına gelir.

Cinsel işlev bozukluğu, cinsel tepkinin herhangi bir aşamasında sürekli güçlüklerin ortaya çıkması ve kişiye sıkıntı vermesi durumunu ifade eder.

Cinsel suç işlemiş kişilerin yeniden suç işlemesini önlemek amacıyla psikolojik nedenleri ele alan ve sağlıklı davranış kalıpları oluşturmalarına yardımcı olan uzmanlaşmış bir tedavi sürecidir. Yalnızca cezalandırmanın ötesine geçerek suç davranışının psikolojik kökenlerini anlamayı ve değiştirmeyi hedefler.

Cinsiyet disforisi, doğumda atanan cinsiyet ile kişinin deneyimlediği cinsiyet kimliği arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan psikolojik sıkıntı durumunu ifade eder. Başlı başına bir hastalık değildir; bu kavram, uyumsuzluktan doğan acıya odaklanır.

Dürüstlük ve bütünlük, kişinin kendi değerleri ve ilkeleri doğrultusunda tutarlı biçimde davranma özelliğidir. Kimse görmese de doğru olduğuna inandığın şeyi yapabilme gücüdür.

Planlı, sorumlu ve kendini iyi yönetebilen biri olma eğilimi.

Yetişkinlerde ayrılık kaygısı, önemli bir kişiden ayrılmak zorunda kalındığında aşırı endişe ve korku yaşanan duygusal bir güçlüktür.

Yeteneklerin çaba ile geliştirilebileceğine dair bir inançtır. 'Henüz yapamıyorum' ile 'hiç yapamam' arasında büyük bir fark vardır.

Gelişip serpilme, yalnızca hayatta kalmayı aşarak canlı bir şekilde büyümek ve hayatı tam anlamıyla çiçeklendirmek demektir. Zihnin ve yaşamın birlikte güçlü biçimde geliştiği bir durumdur.

Kişinin cinsel veya romantik çekim deneyimlerini nasıl anladığı ve ifade ettiği. Cinsel kimlik, kişinin kendi cinsiyetine dair içsel hissiyatı olan cinsiyet kimliğinden farklıdır.

Belirli bir cinsiyetten kişilere duyulan duygusal, romantik ve cinsel çekimin kalıcı örüntüsüdür. Bu bir tercih değil, doğal bir özelliktir.

Cinsel şiddet veya ihlal deneyimi nedeniyle zihinde derin yaralar açılması ve bu durumun günlük yaşamı etkileyen psikolojik bir acıya dönüşmesidir.

Cinsel istismar, rıza alınmadan birini cinsel eyleme zorlamak veya cinsel olarak sömürmek anlamına gelir. Hem bedende hem de ruhta derin izler bırakan ciddi bir şiddet biçimidir.

Çabaya rağmen notlar yükselmediğinde hayal kırıklığı çok büyük olabilir. Öğrenme yöntemini gözden geçirmek bir çıkış yolu bulmanızı sağlayabilir.

Hayatın anlamı ve değeri üzerine sessiz ve derin düşünme süreci.

Zorlukları aşma ve yüksek düzeyde performans elde etme iç dürtüsü; anlamlı hedefler belirleme ve bunlara ulaşma arzusuyla beslenir.

Eski inançları zayıflatıp yenilerini dayatan yoğun psikolojik manipülasyon.

Ebeveynlerin ya da büyükanne ve büyükbabaların yaşadığı büyük travmanın etkisinin bir sonraki nesle aktarılması olgusudur. Doğrudan yaşanmayan acı, aile aracılığıyla iletilebilir.

Bir kuşağın yaşadığı travmanın etkilerinin çocuklar ve torunlar kuşağına aktarılması olgusudur. Ebeveynlerin veya büyükanne-büyükbabaların yaşadığı ağır travmanın psikolojik etkileri bir sonraki kuşağa aktarılır.

Serotonin, ruh hali dengelenmesi, uyku ve iştah kontrolünde rol oynayan bir nörotransmitterdir.

SSRI'lar, serotoninin geri emilimini engelleyerek beyindeki serotonin miktarını artıran antidepresan ilaçlardır.

Fiziksel, duygusal ve sosyal sağlığınıza özen göstermek için bilinçli olarak oluşturulan günlük bir öz-bakım planıdır. Can ile birlikte kendinize özgü bir öz-bakım rutini oluşturun!