Psikoloji Terimleri A–Z

Hayatta yaşanan olayların sonuçlarının kendi çabamızdan mı (iç) yoksa şans ve çevreden mi (dış) kaynaklandığına dair inançtır.

Başka bir kişinin seçimlerini, ilişkilerini veya bağımsızlığını kısıtlamaya yönelik eylemler.

Bilinçli dikkat ve çaba gerektiren yavaş ve dikkatli düşünme süreci.

Ağrıyı azaltmaya ve günlük yaşamı sürdürmeye yardımcı olan psikolojik ve tıbbi yaklaşımlardır. Ağrı yalnızca ilaçlarla değil, zihnin gücüyle de yönetilebilir.

Bu teori, ağrı sinyalleri beyne ulaşmadan önce omurilikte bir tür 'kapı'nın açılıp kapanarak ağrıyı düzenlediğini öne sürer. Zihinsel durumun ağrı deneyimini nasıl etkileyebildiğini açıklayan önemli bir kavramdır.

Bu alan, psikolojik faktörlerin ağrı deneyimini nasıl etkilediğini araştırır. Zihnin durumunun ağrıyı daha fazla veya daha az hissettirebildiğini ortaya koyar.

Ağrı hakkında aşırı olumsuz düşünme ve abartma eğilimi; bu durum gerçek acıyı daha da büyütür.

Bir sorunun ya da durumun özünü aniden ve derinden anlama deneyimidir. 'Ah ha!' anı gibi, o ana kadar görülemeyen şeyin bir anda netleştiği zihinsel bir deneyimdir.

Hastanede yatış veya yoğun tedavi programı tamamlandıktan sonra günlük hayata güvenli ve sağlıklı bir şekilde dönebilmek için önceden hazırlık yapma sürecidir. Taburculuk sonrasında da ruhsal iyileşmenin devam etmesini sağlayan önemli bir aşamadır.

Birden fazla motor tikin ve en az bir ses tiğinin 1 yıldan uzun süre devam ettiği bir nörogelişimsel bozukluktur. İrade ile kontrol etmek zor olsa da uygun yönetim ve destekle dolu ve anlamlı bir yaşam sürmek mümkündür.

Kişinin kabul etmek istemediği duygu veya özelliklerini başkalarına atfettiği bir savunma mekanizması.

Bu, mevcut duygularımızın, tercihlerimizin ve isteklerimizin gelecekte de devam edeceğini yanlış biçimde varsaydığımız bir bilişsel önyargıdır. Örneğin, aç karnına alışverişe gittiğimizde ihtiyacımızdan çok daha fazla ürün satın alırız.

Bu, belirsiz uyaranlara verilen tepkiler aracılığıyla bilinçdışı psikolojiyi araştıran bir testtir.

Kişinin kendi içinde kabullenmekte güçlük çektiği duyguları başkasına yansıtması ve o kişinin de gerçekten bu duyguları hissetmesini sağlaması sürecidir.

Tehdit hissettiğimizde karşı koyup savaşmaya yönelik içgüdüsel bir hayatta kalma tepkisidir. Öfke, saldırganlık ve karşı koyma davranışları şeklinde ortaya çıkar; vücudumuzun tehlikeden kendini korumaya çalışan doğal bir savunma mekanizmasıdır.

Tehlike hissedildiğinde ortaya çıkan içgüdüsel bir hayatta kalma tepkisidir. Kişi ya savaşır, ya kaçar ya da olduğu yerde donar.

Travma yaşanan tarih veya dönem geri döndüğünde, o zamanki duygular ve belirtiler yeniden ortaya çıkar. Bu, vücudun ve zihnin o günü hatırlaması nedeniyle ortaya çıkan doğal bir tepkidir.

Travma yaşadıktan sonra duygusal iyileşmeyi desteklemek ve günlük hayata dönmek için kullanılan yöntemlerin tümüdür.

Travmatik bir deneyimin ardından ortaya çıkan çeşitli psikolojik ve fiziksel tepkilerdir.

Travma anlatısı, travmatik deneyimin bir hikâye olarak düzenlenerek ifade edildiği terapötik bir süreçtir. Parçalanmış ve dağınık acı verici anılar, kişinin kendi diliyle tutarlı bir anlatıya dönüştürülür.

İstismarcı bir ilişkide mağdur ile fail arasında oluşan güçlü ve irrasyonel duygusal bağa denir. İstismar ve aralıklı şefkatin tekrarlandığı ilişkilerde mağdur, faile karşı güçlü bir duygusal bağlılık hisseder.

İstismarcı bir ilişkide aralıklı ödül ve cezaların tekrarlanmasıyla mağdurun faile karşı güçlü bir duygusal bağ geliştirdiği psikolojik süreçtir.

Bu, mağdurun kendisine kötü davranan veya zarar veren kişiye karşı duygusal bir bağ ya da sempati hissettiği bir olgudur.

Her bireyin travma yaşamış olabileceği varsayımından hareketle güvenli ve güvenilir bir ortam oluşturarak yeniden travmatizasyonu önlemeyi amaçlayan bir bakım yaklaşımıdır. Sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi pek çok alanda uygulanmaktadır.

Travma işleme, zihinde depolanan travmatik anı ve duyguların güvenli bir şekilde ele alınarak günlük yaşama etkilerinin azaltıldığı bir iyileşme sürecidir.

Bu, travma yaşayan çocuklar ve ergenler için özel olarak geliştirilmiş bir bilişsel davranışçı terapi tekniğidir. Çocuk ve bakım veren birlikte katılarak travma anılarını güvenli biçimde işler ve sağlıklı başa çıkma becerileri geliştirir.

Travma anılarını harekete geçiren uyaranları fark etmek ve bunlarla sağlıklı biçimde başa çıkma yollarını öğrenmek önemli bir süreçtir. Bu beceri, günlük yaşamı istikrarlı ve güvenli tutmanıza yardımcı olur.

Travmadan iyileşme sürecini sistematik biçimde açıklayan aşamalı bir modeldir. İyileşmenin nasıl adım adım ilerlediğini ortaya koyar.

Zorlu deneyimler yaşandıktan sonra hayatta yeni bir anlam bulmak ve öncekinden daha güçlü hale gelmek şeklinde ortaya çıkan psikolojik bir değişimdir. Acının içinde bile büyümenin tohumları filizlenebilir.

Travma yaşadıktan sonra çöken günlük yaşamı ve kendinizi yeniden kurma sürecidir. Travma öncesindeki halinize dönmek değil, yeni bir kendinizi yaratma yolculuğudur.

Travma yaşadıktan sonra bile psikolojik olarak iyileşme ve uyum sağlama kapasitesidir. Zor deneyimlerin ardından yeniden ayağa kalkabilme gücüdür.

Travma yaşanırken zihnin gerçeklikten kopması deneyimine disosiyasyon denir. Bu, katlanılması güç acıdan kişiyi korumaya çalışan zihnin doğal bir savunma mekanizmasıdır.

Travmatik deneyim, anıların depolanma, geri çağrılma ve işlenme biçimi üzerinde kendine özgü bir etki bırakır.

Trolleme, çevrimiçi ortamlarda kasıtlı olarak kışkırtıcı veya saldırgan davranışlar sergileyerek başkalarında duygusal tepki uyandırmaya çalışma eylemidir.

Çevrimiçi ortamda kasıtlı olarak başkalarını kışkırtma veya çatışma yaratma davranışının psikolojik nedenlerini ve özelliklerini inceleyen bir alandır. Trollemenin arkasındaki gizli zihinsel örüntüleri anlamaya yardımcı olur.

Tetikleyici, geçmişteki travmayı hatırlatarak duygusal ve fiziksel tepkilere yol açan uyarıcıdır.

Triptofan, serotonin ve melatoninin hammaddesi olan temel bir amino asittir; ruh hali ve uyku üzerinde önemli etkileri olan bir besin öğesidir.

Bu, her insanda bulunan kalıcı ve istikrarlı kişilik özelliklerinin davranışı belirlediğini öne süren bir kişilik psikolojisi teorisidir.

Belirli bir nesne veya duruma karşı aşırı ve mantıksız bir korku yaşanmasıdır.

Bu, kişinin iradesi dışında ani ve tekrarlayan hareketlerin veya seslerin ortaya çıktığı bir durumdur. Çocuklarda yaygındır ve çoğunlukla büyüdükçe kendiliğinden düzelir.

Takım dinamikleri, takım üyeleri arasındaki etkileşim ve ilişki örüntülerini ifade eder.

Zihnin hemen en kötü sonuca sıçraması ve bunu çok olasıymış gibi hissetmesidir.

Bir sevgili ya da eş seçerken devreye giren psikolojik faktörleri ve bilinçdışı kalıpları anlamaya yönelik bir kavramdır.

Phubbing, sohbet sırasında akıllı telefona dalarak karşıdaki kişiyi görmezden gelme davranışıdır. Bu alışkanlık ilişkilerde görünmez bir duvar örabilir.

Sosyal durumlarda gösterdiğimiz 'maske' gibi bir şeydir. Sosyal rollerimize uygun olarak sergilediğimiz görünümdür.

Belirli bir gruba veya grup üyelerine yönelik, yeterli bir temele dayanmadan beslenen olumsuz tutum veya duygudur.

Amigdala, temporal lobda bulunan badem şeklinde bir beyin yapısıdır; beynin birincil tehdit tespit sistemi olarak işlev görür, korku tepkilerini tetikler ve duygusal anıları güçlendirir.

Bir şeyi, sadece birçok insan da yapıyor diye daha doğru ya da çekici bulma eğilimidir.

Bu, başkalarına aşırı şüphe ve güvensizlik duymayı içeren bir kişilik örüntüsüdür. Sürekli tetikte olmak zihinsel olarak çok yorucu olabilir.

Başkalarının kendisine zarar vermek istediğine ya da kendisini gözetlediğine dair gerçekdışı şüphe ve korkuların sürekli olarak yaşandığı bir durumu ifade eder.