Psikoloji Terimleri A–Z

Beynin sol ve sağ yarıkürelerinin farklı işlevleri daha iyi yerine getirdiği bir olgudur. Dil ağırlıklı olarak sol beyinde, mekânsal algı ise ağırlıklı olarak sağ beyinde işlenir.

Başkalarının önyargılarını daha kolay fark edip kendi önyargılarını görememe eğilimidir.

Değerlendirme kuramı, duyguların olayların kendisinden değil, o olayları nasıl yorumladığımızdan ve değerlendirdiğimizden kaynaklandığını öne sürer. Bu yüzden aynı durum farklı kişilerde farklı hisler uyandırabilir.

Bu, aşırı sonuçların ardından ortalamaya daha yakın sonuçların gelmesi eğilimini ifade eden istatistiksel bir olgudur. En kötü günün ardından genellikle işler biraz düzelir, en iyi günün ardından ise normal seviyeye geri dönülür.

Yaşam boyu öğrenme, yaştan bağımsız olarak hayat boyunca yeni şeyler öğrenme ve gelişme tutumu ile pratiğini ifade eder. Öğrenmek beyni genç tutar ve hayatı zenginleştirir.

Zihnin sakin ve barışçıl bir durumda olması. İçsel olarak durgun bir göl gibi hissetmektir.

İyi ya da zor olaylar karşısında zihinsel dengeyi kaybetmeden sakin bir şekilde gözlemleyebilme hâlidir. Bu, duyguları bastırmak değil, sarsılmayan bir zihin gücüdür.

Menopoz döneminde yaşanan hormonal değişiklikler duygusal dengeyi etkileyebilir. Depresyon, kaygı ve uyku sorunları ortaya çıkabilir; bu nedenle uygun destek ve anlayış büyük önem taşır.

Bu, artık çaba gösterecek gücünüzün kalmadığını hissedip her şeyi bırakmak istediğiniz andır. Bu tür duygular hissetmek tamamen doğaldır. Can her zaman yanınızda.

Bu, karşı tarafın zayıf noktalarını tespit ederek kasıtlı olarak yaklaşan ve sömürmeyi hedefleyen planlı, amaç odaklı bir davranış örüntüsüdür.

Kapsayıcı dil, belirli bir grubu dışlamayan veya ayrımcılık yapmayan, herkese saygı gösteren bilinçli bir dil kullanım biçimidir.

Savaş alanında aşırı korku ve travma yaşandıktan sonra ortaya çıkan psikolojik ve fiziksel tepkilerin bütünüdür; günümüzdeki TSSB'nin erken kavramıdır.

Kişinin tekrar tekrar çok fazla yemek yiyip kendini durduramadığını hissettiği yeme bozukluğudur.

Paul Ekman, temel duyguların kültürü aşarak evrensel olduğunu ortaya koyan, duygu ve yüz ifadeleri araştırmalarının dünyaca ünlü otoritesidir. Mikro ifade analizi yoluyla yalan tespiti araştırmalarıyla da tanınmaktadır.

Resim, müzik, tiyatro, yazarlık gibi çeşitli sanat formlarını bütünleşik olarak kullanarak zihnin ifade edilmesini ve iyileşmesini sağlayan bir terapi yöntemidir. Yaratıcı ifade yoluyla iç dünyanın hikayeleri gün yüzüne çıkar.

Psikolojik olarak güvenli ve sıcak hissettiren, kendinizi özgürce ifade edebileceğiniz bir ortamdır. Yargılanma korkusu olmadan kendinizi açabileceğiniz bir alan sunar.

Çocukluk veya ergenlik döneminde, başkalarının haklarını veya yaşa uygun önemli kuralları ihlal eden sürekli bir davranış modeli.

Bu konu, çevrimiçi ortamda kişisel bilgilerin ifşa edilmesinin ve mahremiyet ihlallerinin zihinsel sağlık üzerindeki etkilerini ele almaktadır. Dijital çağda kişisel verilerin korunması ve açığa çıkması, psikolojik iyilik haliyle doğrudan bağlantılıdır.

Francine Shapiro, travma tedavisinde devrim yaratan EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) terapisinin kurucusudur. Göz hareketlerinin acı verici anıların işlenmesine yardımcı olduğunu keşfederek bunu sistematik bir terapi yöntemine dönüştürmüştür.

Aynı bilgi farklı şekillerde sunulduğunda farklı hissettiriyor — işte bu çerçeveleme etkisidir.

Konuşurken farkında olmadan bambaşka bir şey söyleme olgusudur. Freud, bu tür hataların tesadüf olmadığını; aksine gizli arzu ve duyguların bilinçdışından yüzeye çıkması olduğunu savunmuştur.

Bu alan, kitlelerin düşünce ve davranışlarını belirli bir yönde etkilemek için kullanılan psikolojik teknik ve ilkeleri inceler.

Fritz Perls, 'şimdi ve burada'daki deneyimi ve farkındalığı ön plana çıkaran Gestalt terapinin kurucusudur. Geçmiş ya da geleceğe odaklanmak yerine, şu anki duyguları hissetmenin iyileşmenin anahtarı olduğunu öğretti.

Cinsel çekim veya romantik duygular olmaksızın, saf bir zihinsel bağ ve derin bir dostluktan oluşan bir aşk türüdür.

Travmatik bir olayın, sanki şu an yeniden yaşanıyormuş gibi canlı biçimde yeniden deneyimlenmesi olgusudur.

Bir aktiviteye tamamen dalarak zamanın nasıl geçtiğini fark etmediğiniz en iyi deneyim halidir.

Başkalarının beklentileri yüksek olduğunda, kişi gerçekten daha iyi performans gösterir. Bu olgu, olumlu beklentilerin gerçek sonuçları nasıl değiştirebileceğini ortaya koyar.

Bu yaklaşımda her seansta danışanın geri bildirimleri sistematik olarak toplanır, tedavinin etkinliği gerçek zamanlı olarak izlenir ve buna göre tedavi düzenlenir.

Deriye tekrar tekrar dokunarak, kazıyarak veya yolarak yara oluşturmayı durdurmakta güçlük çekilen bir durumdur. Bu, irade eksikliği değil; zihinsel zorlukların deri aracılığıyla ifade edilmesidir.

Derinin tekrar tekrar yolunması veya kazınmasıyla yara oluşturan ve bu davranışı durdurmakta ciddi güçlük çekilen bir durumdur. Obsesif-kompulsif ilişkili bozukluklardan biri olan bu durumda kişi durdurmak istese de kendini kontrol edememektedir.

Bu, kişinin kendini her zaman mağdur olarak hissettiği ve sorunlarının nedenini dış koşullara ya da başkalarına yüklediği psikolojik bir eğilimdir. Bu zihinsel kalıbı fark etmek, değişimin ilk adımı olabilir.

Zarar gören kişiye aksine o zararın nedeni ve sorumluluğunun yüklenmesi tutumudur; bu davranış mağdura ikinci bir yara açar.

Bu alan, suç mağdurlarının psikolojik deneyimlerini, iyileşme süreçlerini ve haklarının korunmasını inceleyen bir bilim dalıdır. Mağdurların sesine kulak vermek ve onlara somut destek sağlamak amacıyla geliştirilmiş bir disiplindir.

Stanford Hapishane Deneyi ile tanınan sosyal psikologdur. Durumların ve rollerin insan davranışını ne kadar güçlü biçimde değiştirebileceğini göstermiştir. Daha sonra kötülüğün psikolojisi ve kahramanlık araştırmalarına da adanmıştır.

Çevrimiçi algoritmalar yalnızca zevkimize uygun bilgileri göstererek bizi bir balonun içine hapsetmiş gibi tek taraflı bir dünya görüşüne sürükler.

Howard Gardner, zekanın tek bir şey olmadığını, birçok farklı türde olduğunu ortaya koyan çoklu zeka teorisini öneren bir psikologdur. Her insanın kendine özgü güçlü bir zekaya sahip olduğunu öğretmiştir.

Sosyal medyada başkalarının yalnızca en parlak anlarını görürken kendi sıradan günlük hayatımızın yetersiz göründüğü yanılsamasına kapılma olgusudur. Bu durum, gerçeklikle örtüşmeyen bir psikolojik çarpıtma yaratır.

Ağırlıklı olarak geceleri bacaklarda rahatsız edici duyumlar ortaya çıkan ve bacakları hareket ettirme isteğinin yoğun biçimde hissedildiği bir durumdur.

Kendi durumundan daha kötü koşullardaki kişilerle karşılaştırma yaparak teselli bulmaya yönelik psikolojik bir olgudur.

Bu, mevcut bilgi, deneyim ve beklentilerimize dayanarak yeni bilgileri yorumladığımız zihinsel bir süreçtir.

Okul ortamına uyum sağlayamaması nedeniyle bir çocuğun akademik, akran ilişkileri ve davranış alanlarında güçlük yaşadığı durumu ifade eder.

Okul ortamında yaşanan sarsıcı deneyimlerden kaynaklanan psikolojik yaradır. Zorbalık, bedensel ceza, okul şiddeti gibi okulla ilgili olumsuz deneyimler uzun süre akılda ve kalpte iz bırakır.

Fiziksel, duygusal veya psikolojik istismara maruz kaldıktan sonra yaraları iyileştirme ve toparlanma sürecidir. İyileşme yolu uzun ve zorlu olabilir, ancak toparlanmak kesinlikle mümkündür.

Fiziksel, duygusal ve cinsel istismarın yaralarından iyileşme sürecini ifade eder. İyileşme yolu kolay değildir, ancak uygun destekle birlikte iyileşmek kesinlikle mümkündür.

Karşı tarafı cezalandırmak veya kontrol etmek amacıyla kasıtlı olarak diyalog ve iletişimi reddetmek, psikolojik istismarın bir biçimidir.

Kontrol edilemeyen durumları tekrar tekrar yaşayan kişi, daha sonra gerçekten kontrol edebileceği durumlarda bile girişimde bulunmaktan vazgeçer. Bu psikolojik durum, tekrarlayan çaresizlik deneyimleriyle şekillenir.

Bu, karşı tarafın ne kadar çaba gösterirse göstersin durumu değiştiremeyeceğini hissettirerek onu kendi kendine pes etmeye yönlendiren bir psikolojik manipülasyon yöntemidir.

Deneyimler aracılığıyla iki farklı şey zihinsel olarak birbirine bağlanır. Eski bir şarkıyı duyunca geçmiş anıların canlanması gibi — bu, tekrarlanan deneyimlerin oluşturduğu zihinsel bir bağdır.

Zekâ düzeyi normal olmakla birlikte okuma, yazma veya matematik gibi belirli öğrenme alanlarında ciddi güçlükler yaşanan bir durumdur.

Sınavlar, notlar ve beklentilerle ilgili stresi yönetme ve uyku, sağlık ve motivasyonu koruma yöntemleri.