Psikoloji Terimleri A–Z

Bütünlük, aydınlık ve karanlık yönlerimizi, güçlü ve zayıf taraflarımızı kabul ederek hepsini tam ve eksiksiz bir 'ben' olarak bütünleştirmektir. Olduğumuz gibi kendimizi sevme halidir.

Savaş ya da çatışma sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilen yoğun zihinsel ve bedensel stres tepkisidir.

Telefon kaygısı, telefon açmak ya da gelen aramaları yanıtlamak durumunda kalındığında yoğun kaygı ve korku hissedilen bir durumdur.

Psikolojik çatışmanın duyusal veya motor işlev bozukluğu (felç, görme kaybı gibi) olarak ortaya çıktığı bir bozukluk.

Bir deneyimi değerlendirirken, tüm deneyimin ortalaması yerine en yoğun anı (zirve) ve son anı (son) esas alarak yargıda bulunma eğilimimiz vardır.

Bu yaklaşım, alkol tüketimini azaltarak sağlıklı bir düzeyde yönetmeyi amaçlar.

Bisiklet sürmek veya enstrüman çalmak gibi vücutla öğrenilen beceri ve alışkanlıklara ilişkin bellektir. Bilinçli olarak hatırlamaya gerek kalmadan doğal biçimde gerçekleştirilebilen zihin ve beden belleğidir.

Bu, tek bir teoriye bağlı kalmadan danışana en uygun çeşitli terapi tekniklerini esnek bir şekilde birleştirerek kullanan bir tedavi yaklaşımıdır. Her insanın kendine özgü iç dünyasına göre kişiselleştirilmiş bir bakım sunar.

Geleceği olumsuz tahmin etmek ve bu tahmini gerçekmiş gibi kesin olarak inanmaktır. Zihnimiz bazen bir falcı gibi davranarak kötü sonuçları 'kesin gerçek' haline getirir.

Vücuttaki kasları tek tek kasıp gevşeterek genel bir rahatlama elde etmeyi sağlayan bir tekniktir.

Korkulan durumlara küçük adımlarla yavaş yavaş yaklaşarak kaygıyı adım adım azaltmayı hedefleyen bir tedavi yöntemidir.

Hazırlama etkisi, daha önce karşılaşılan bir uyaranın sonraki yargıları, davranışları ve belleği bilinçsizce etkilediği bir olgudur. Zihnimiz, önceki deneyimler tarafından sessizce hazırlanmaktadır.

Stres veya travma ne kadar çok tekrarlanırsa, giderek daha küçük uyaranlara bile o kadar güçlü tepkiler ortaya çıkar. Tıpkı bir kıvılcımın giderek daha kolay aleve dönüşmesi gibi.

Bu teori, ikna edici bir mesaj aldığımızda tutumlarımızın iki şekilde değiştiğini açıklar: mesajın içeriğini derinlemesine düşünerek ya da yüzeysel ipuçlarına tepki vererek.

Her an yaşanan temel duygu durumu, belirli duygulardan daha temel, genel olarak iyi/kötü, enerjik/bitkin hissetmeyi kapsayan durum.

Çıpa etkisi, karar verirken alınan ilk bilgiye aşırı derecede bağımlı olma eğilimidir; bu da sonraki tüm yargıların o başlangıç referans noktasına doğru çekilmesine yol açar.

Sürekli akan haber, bildirim ve içerikler karşısında bunalmamak için zihnimizi korumanın yollarını öğrenmektir.

Bu teori, insan zihninin bilgiyi nasıl aldığını, depoladığını, dönüştürdüğünü ve çıktı olarak ürettiğini sistematik biçimde açıklar. Dünyayı nasıl anladığımızı ve hatırladığımızı anlamamıza yardımcı olur.

Çok fazla bilgiye maruz kalmanın yargılama yeteneğini zayıflattığı ve zihinsel tükenmeye yol açtığı bir durumdur.

Bilgi savaşı, karşı tarafın yargılama yeteneğini zayıflatmak ve kendi lehine bir durum oluşturmak amacıyla bilginin stratejik olarak çarpıtılması, engellenmesi veya yayılması şeklinde gerçekleşen psikolojik bir taktiktir. Bilgi, karşı tarafın algısını ve kararlarını manipüle etmek için bir silah olarak kullanılır.

Kendi ve başkalarının duygularını anlama ve bu duygulardan yararlanma yeteneğidir. IQ kadar önemli bir beceridir.

Bu, kişinin neredeyse hiçbir duygu hissedemediği bir durumdur. Zihin, kendini korumak için duyguları engeller.

Karşıdaki kişinin duygularını kabul ederek empati kurmak ve ona duygusal olarak güç vermek anlamına gelir.

Karşıdaki kişinin duygularının anlaşılır ve doğal olduğunu kabul etmektir. Bu yaklaşım, kişinin duygularının geçerli olduğunu hissetmesini sağlar.

Sürekli eleştiri, aşağılama, manipülasyon ve görmezden gelme yoluyla karşı tarafın duygusal iyiliğini zedeleyen davranışlardır.

Duygusal bağı güçlendirerek ilişkileri iyileştiren bir terapi yöntemidir. Özellikle çift terapisinde çok etkilidir.

Zihnin kaslarını güçlendirmeye benzer şekilde, zihinsel olarak sağlıklı ve esnek biçimde işlev görebilme kapasitesini ifade eder. Fiziksel kondisyon gibi, düzenli bakım ve egzersizle geliştirilebilir.

Bu, hukuki süreçlerde bir kişinin zihinsel durumunun uzman tarafından değerlendirildiği bir süreçtir. Yargılamada sorumluluk ehliyeti ve ruh hali durumunun belirlenmesinde önemli bir rol oynar.

Ruh sağlığı hakkında doğru bilgiye sahip olmak ve sorun yaşandığında uygun yardımı bulabilme becerisidir. Zihin sağlığını doğru anlamak ilk ve en önemli adımdır.

Ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilerin haklarını koruyan ve onların uygun tedavi ile desteğe erişimini güvence altına alan hukuki bir sistemdir.

Bu kanun, ruhsal bozukluğu olan kişilerin insan haklarını korumak, refahlarını sağlamak ve topluma yeniden kazandırılmalarını desteklemek amacıyla oluşturulmuştur. Zorla yatış koşullarını sıkılaştırmış ve bireyin kendi kaderini tayin hakkına saygı gösterilmesi yönünde gelişim göstermiştir.

Ciddi ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilerin toplumda bağımsız ve anlamlı bir yaşam sürmelerine yardımcı olan kapsamlı bir destek sürecidir. Yalnızca belirti yönetimiyle sınırlı kalmayıp sosyal işlevselliğin yeniden kazanılmasına odaklanır.

Fiziksel uyaranlar ile bunları deneyimlediğimiz psikolojik algı arasındaki ilişkiyi bilimsel olarak inceleyen bir alandır. Bir sesin fark edilebilmesi için ne kadar yüksek olması gerektiği gibi sorulara yanıt arar.

Bu durum, ağır depresyonun yanı sıra işitsel varsanılar veya sanrılar gibi psikotik belirtilerin de birlikte ortaya çıktığı bir tablodur.

Freud tarafından başlatılan ve bilinçdışı çatışmaları keşfederek psikolojik sorunları çözmeye çalışan bir terapi yöntemidir.

Bu bilim dalı, psikolojik durumun, sinir sisteminin ve bağışıklık sisteminin birbirini nasıl etkilediğini araştırır. Zihnin bağışıklık üzerinde etkisi olduğuna dair bilimsel kanıtlar sunar.

Psikanalizden gelişen bu terapi yöntemi, bilinçdışı örüntülerin ve geçmiş deneyimlerin günümüze olan etkisini keşfeder.

Düşünce ve beden hareketlerinin belirgin biçimde yavaşladığı bir durumdur; depresyonda sıkça görülen bir belirtidir.

Psikomotor ajitasyon, içsel kaygı ve gerilimin bedensel hareketler olarak ortaya çıktığı ve kişinin yerinde duramadığı bir durumu ifade eder.

Bu, sanığın suçu işlediği sırada ciddi bir akıl hastalığı nedeniyle eyleminin yanlış olduğunu anlayamadığını öne sürdüğü hukuki bir savunmadır.

Zor durumlarda bile sarsılmadan hedeflerine doğru kararlılıkla ilerlemeyi sağlayan zihinsel güçtür. Hayatın zorluklarıyla karşılaşıldığında dengeli ve odaklı kalabilme kapasitesidir.

Ev veya ilişkilerde görünmez planlama, yönetim ve hatırlama yükünü tek başına taşımak anlamına gelir. Yalnızca fiili eylemler değil, 'ne yapılması gerektiğini hatırlamak ve koordine etmek' de görünmez bir emektir.

Uzun süre zihinsel aktivite yapmak ya da stres birikmesi sonucunda kafanın ağırlaştığı ve odaklanmanın güçleştiği bir durumdur. Beden dinlenmiş olsa bile zihin, sanki sis içindeymiş gibi bulanık bir his verebilir.

Bu alan, kanser tanısı ve tedavi sürecinde yaşanan psikolojik güçlükleri anlama ve bu güçlüklerle ilgilenme üzerine odaklanır. Ruh sağlığının tedavi ve iyileşme sürecinde ne kadar önemli olduğunu araştıran sıcak bir bilim dalıdır.

Bu alan, zihinsel durumun cilt sağlığı üzerindeki etkilerini araştırır. Stresin ve kaygının cilt hastalıklarını nasıl kötüleştirebileceğini bilimsel olarak anlamayı amaçlayan bir disiplindir.

Zihinselleştirme, kendi ve diğerlerinin davranışlarının arkasındaki düşünceleri, duyguları ve niyetleri anlama becerisidir — insan eylemlerini yönlendiren zihinsel durumları algılamak.

Bu, kişinin kendisinin ve başkalarının zihinsel durumlarını anlama becerisi olan 'zihinsallaştırmayı' geliştirerek kişilerarası ilişkileri ve duygusal düzenlemeyi iyileştiren bir tedavi yöntemidir. Özellikle sınır kişilik bozukluğunun tedavisinde etkilidir.

Ergenlik döneminde 'Ben kimim?' sorusunu araştırma görevidir. Benliği keşfetmenin önemli bir dönemidir.

Kim olduğumu ve neyi önemli bulduğumu keşfedip şekillendirme sürecidir. Yaşam boyu süren bir öz-keşif yolculuğudur.

Kişinin kim olduğunun ve ne istediğinin belirsiz olduğu bir durumdur. Benlik imgesi sık sık değişir.