Psikoloji Terimleri A–Z

Üçüncü kültür çocuğu, ne ebeveynlerinin kültürüne ne de yaşadığı ülkenin kültürüne tam olarak ait olmayan, ikisi arasında kendine özgü bir kimlik geliştiren çocuktur. Birden fazla kültür içinde büyüyerek özel bir birey haline gelir.

Bu teori, duyguların bedensel tepkiler gerçekleştikten sonra hissedildiğini öne sürer. Üzgün olduğumuz için ağlamayız; ağladığımız için üzgün hissederiz — bu teorinin özgün bakış açısı budur.

Çağrışım yoluyla öğrenmedir; nötr bir uyaran zamanla belirli bir tepkiyi tetiklemeye başlar.

Niyetinden bağımsız olarak başkalarının zararlı davranışlarını veya bağımlılıklarını sürdürmesine yardımcı olan kişidir. İyi niyetle hareket etse de aslında diğer kişinin sorununu derinleştirmektedir.

Birini küçümsemek için ona gülmek, onunla dalga geçmek ya da taklidini yapmak gibi söz ve davranışlardır. “Sadece şaka” diye sunulsa bile tekrarlanan alay, özsaygıyı ve kalbi derinden yaralayan duygusal bir saldırıya dönüşebilir.

Resmi olarak istifa etmeden işte yalnızca gereken minimumu yapmak — fazlasını yapmak yerine çaba ve erişilebilirlik üzerine net sınırlar koymak.

Bu, kişinin kendi olumsuz duygu veya davranışlarını karşı tarafa yükleyerek onu suçluluk hissettirmeye yönelik bir manipülasyon tekniğidir.

Davranışın sonuçlarına (ödül/ceza) bağlı olarak o davranışın güçlendiği ya da zayıfladığı bir öğrenme sürecidir.

Piaget'in teorisinde uyumlama, karşılaşılan yeni bilgi mevcut anlayışa uymadığında, mevcut düşünce kalıplarını değiştirme sürecidir.

Ruh halinin anormal biçimde yükseldiği, enerjinin aşırı arttığı ve yargılama yetisinin bozulduğu bir durumdur.

Bir organizasyonda ödüllerin, prosedürlerin ve muamelenin ne kadar adil olduğuna dair algı düzeyidir. Bu algı, iş tatmini ve örgütsel bağlılığı doğrudan etkiler.

Örgüt kültürü, bir organizasyonun üyelerinin paylaştığı değerler, inançlar ve davranış normlarının bütünüdür.

Bu, kişinin gerçekliği farklı biçimde algılamasına yol açan bir beyin hastalığıdır. Uygun tedaviyle günlük yaşama devam etmek mümkündür; umudu kaybetmeyin.

Bu, sosyal ilişkilere az ilgi duyulan ve yalnız kalmaya güçlü bir tercih gösterilen bir kişilik örüntüsüdür.

Bu, kendine özgü düşünce biçimi, davranışlar ve ilişkilerde güçlük ile karakterize edilen bir kişilik örüntüsüdür.

John Bowlby, bağlanma teorisinin kurucusudur; bebeklik döneminde bakım veren kişiyle oluşturulan duygusal bağın yaşam boyu ilişki örüntülerini etkilediğini savunmuştur. Güvenli bağlanmanın önemini bilimsel olarak kanıtlamıştır.

John Watson, psikolojinin yalnızca gözlemlenebilir davranışları incelemesi gerektiğini savunan davranışçı psikolojinin kurucusudur. Ünlü Küçük Albert deneyi aracılığıyla duyguların da öğrenilebildiğini göstermiştir.

Jon Kabat-Zinn, Doğu meditasyon geleneklerini bilimsel olarak Batı tıbbına entegre eden Farkındalık Temelli Stres Azaltma (MBSR) programının kurucusudur. Farkındalığı modern psikoterapi ve sağlık yönetimine kazandırmada kilit bir rol oynamıştır.

Bir bitişi içten kabul edip yavaş yavaş yoluna devam edebilme sürecidir.

Zor durumlarda dini inançlar veya manevi aktiviteler aracılığıyla stresle başa çıkma yöntemidir. Dua, meditasyon ve topluluk etkinlikleri zihinsel teselli kaynağı olabilir.

Beynin sol ve sağ yarıkürelerinin her birinin farklı işlevlerde uzmanlaştığı kavramıdır.

Bir hedef engellendiğinde ortaya çıkan öfke veya çaresizliğe yanıt vermek.

Yaptığınız bir şeyin yanlış olduğunu hissettiğinizde ortaya çıkan duygudur. Utançtan farklı olarak, bu duygu kişinin kendisine değil, eylemine yönelik bir pişmanlıktır.

Yaptığımız ya da yapamadığımız şeyler nedeniyle hissettiğimiz suçluluk duygusunu sağlıklı bir şekilde yönetme sürecidir.

Bu, karşı tarafta kasıtlı olarak suçluluk duygusu yaratarak kişiyi kendi isteklerine uydurma ya da davranışlarını kontrol etme amacı taşıyan bir manipülasyon tekniğidir.

Karşı tarafta kasıtlı olarak suçluluk duygusu uyandırarak onu istenen şekilde davranmaya yönlendiren bir manipülasyon yöntemidir. İlişkilerde sağlıksız bir örüntüdür.

Yatarak tedavi görmeksizin, gündüz saatlerinde bir hastane veya merkezde yapılandırılmış bir tedavi programına katılma yöntemidir. Günlük yaşamı sürdürürken yoğun psikolojik bakım alınabilir.

Öznel iyi oluş, bir bireyin kendi yaşamına ilişkin kişisel değerlendirmesini ve memnuniyetini ifade eder.

Judith Herman, travma araştırmalarının öncüsüdür ve Karmaşık Travma Sonrası Stres Bozukluğu (Karmaşık TSSB) kavramını ortaya atan kişidir. Travmadan iyileşmenin güvenlik, anı işleme ve yeniden bağlanma aşamalarını gerektirdiğini öğretmiştir.

Hamilelik sürecinde veya doğum sonrasında ortaya çıkan, hormonal değişimlerin ve psikolojik yükün birlikte etkili olduğu bir depresyon türüdür.

Depresif ruh hali veya ilgi kaybının 2 hafta veya daha uzun süre devam ettiği resmi bir tanı adıdır.

Dikkat, zihnin sayısız uyaran arasından belirli bir bilgiye odaklanma ve onu seçme bilişsel sürecidir. Tıpkı bir el feneri gibi, zihnin aydınlattığı yere odaklanılır.

Dikkat ekonomisi, insan dikkatini dijital platformların rekabet ettiği kıt bir kaynak olarak ele alır. Sosyal medya, uygulamalar ve haber siteleri dikkatini mümkün olduğunca uzun süre tutmak için tasarlanmıştır.

Dikkati sürdürme ve düzenleme, dürtüleri kontrol etme ve hareketlilik düzeyini ayarlamada sürekli görülen zorluklarla kendini gösteren bir nörogelişimsel bozukluktur. Çoğunlukla çocuklukta başlar, yetişkinlikte de sürebilir; doğru tedavi ve günlük yaşam stratejileriyle rahatlıkla baş edilebilir.

Kendinizi kendi hayat hikayenizin başrol oyuncusu olarak görme eğilimi; dünyanın sizin etrafınızda döndüğüne ve diğerlerinin yalnızca yardımcı oyuncular olduğuna inanma.

Girişkenlik eğitimi, insanlara saldırganlık ya da pasif sessizliğe başvurmadan duygu, görüş ve ihtiyaçlarını açık ve saygılı biçimde ifade etmeyi öğreten yapılandırılmış bir programdır.

Eylemlilik, kendi eylemlerini ve yaşam yönünü kontrol edebildiğine dair psikolojik histir — kendi hikayenin yazarı olduğunu hissetmek.

Ölüm veya ölme sürecine karşı aşırı korku ve kaygı hissetme durumunu ifade eder. Tanatofobia (Thanatophobia) olarak da bilinir ve günlük yaşamı sekteye uğratacak kadar yoğun olabilir.

Ölüm kaygısı, ölüm veya ölme sürecine ilişkin yoğun korku ve endişeyi ifade eder. Herkesin hissedebileceği bir duygu olmakla birlikte, aşırıya kaçtığında günlük yaşamı zorlaştırabilir.

Hayatın son evresinde yaşanan psikolojik ve ruhsal süreçtir. Ölümü nasıl anladığımız ve kabul ettiğimiz, yaşam kalitesini büyük ölçüde etkiler.

Değişimi hayata geçirmek için somut bir plan yapılan aşamadır. 'Gelecek hafta başlayacağım' gibi — gerçek eyleme geçmeden hemen önceki durumu ifade eder.

Bu, bir ünlü ya da YouTuber gibi medyadaki bir kişiye karşı tek taraflı olarak derin bir yakınlık hissedilen ilişkidir. Karşı taraf ise sizi hiç tanımaz.

Video konferans platformlarının aşırı kullanımından kaynaklanan kendine özgü bir zihinsel tükenme biçimidir. Beynin yüz yüze iletişimden farklı bir şekilde çalışmak zorunda kalması nedeniyle ortaya çıkan bir yorgunluktur.

Kırklı ve ellili yaşlarda ortaya çıkan anlam arayışı, pişmanlık ve yaşlanma kaygısını sağlıklı biçimde yönetme sürecidir.

40-60'lı yaşlarda kişi, hayatın anlamı ve yönü konusunda derin bir kuşku duygusu yaşar. Geçmişe bakarak kalan zaman hakkında kaygı ve tedirginlik hisseder.

Büyük bir kaza, afet veya şiddet olayını yaşadıktan ya da tanık olduktan sonra ortaya çıkan yoğun stres tepkisidir.

Çalışma belleğinde dikkati yönetmeye, görevler arasında geçiş yapmaya ve bilgiyi düzenlemeye yardımcı olan sistemdir.

Bilimsel araştırmalarla etkinliği kanıtlanmış tedavi yöntemlerini danışanlara uygulama ilkesidir. En iyi araştırma kanıtlarını, klinik deneyimi ve danışanın değerlerini bütünleştiren bir yaklaşımdır.

Bu alan, mahkemede ifade veren tanıkların bellek, algı ve duygu gibi psikolojik süreçlerini inceleyerek ifadelerin doğruluğunu ve güvenilirliğini anlamayı amaçlar.

Algı, duyu organları aracılığıyla gelen bilgilerin beyin tarafından yorumlanarak anlamlandırıldığı süreçtir. Aynı şeye bakıldığında bile farklı insanlar bunu farklı biçimlerde algılayabilir.