Psikoloji Terimleri A–Z

Sosyal iletişim ve etkileşimde kalıcı farklılıklar ile kısıtlı ve tekrarlayan davranış ve ilgi örüntüleriyle kendini gösteren bir nörogelişimsel durum.

Kendine zarar verme dürtüsü, dayanılmaz duygusal acıyla baş etmeye çalışmanın bir yolu olabilir; ama farklı yollar da var ve yardım almak mümkün.

Duygusal acıyla başa çıkmak için kasıtlı olarak kendi bedenine zarar verme davranışıdır. Bu, yardım arayışının bir işareti olabilir.

Agonist, bir reseptöre bağlanarak onu aktive eden ve biyolojik bir yanıt üreten bir maddedir — kilide tam oturan ve onu açan bir anahtar gibi.

Konfabulasyon, beynin bilinçsizce bellek boşluklarını makul ama uydurulmuş bilgilerle doldurması durumudur — yalan söylemek değil, icat edilen ayrıntılara gerçekten inanmak.

Herhangi bir açıklama ya da önceden haber vermeksizin aniden tüm iletişimi kesip ortadan kaybolma davranışıdır. Ghosting'e maruz kalan kişi büyük bir kafa karışıklığı ve öz-şüphe yaşayabilir.

Geceleri yatağa uzanmanıza rağmen uyku gelmemesi ve dönüp durarak sıkıntılı zaman geçirme durumudur. Uyku güçlükleri zihnin bir sinyali olabilir ve Can size huzurlu bir gece için yöntemler önerecektir.

Bilinçaltı, bilincin altında işleyerek davranışlarımızı ve duygularımızı etkileyen zihnin bir katmanıdır. Bilinçdışı kavramıyla benzer şekilde kullanılsa da Freud bu terimi tercih etmemiştir.

Bu, bir kişinin çevresindeki bağlamdan (alandan) ne ölçüde etkilendiğini ya da bağımsız biçimde karar verip vermediğini gösteren bir bilişsel stildir. Bu kavram, her insanın bilgiyi işleme konusunda kendine özgü bir yolu olduğunu ortaya koymaktadır.

Jean Piaget, bilişsel gelişim kuramının kurucusudur; çocukların dünyayı anlama biçiminin yaşa bağlı olarak niteliksel açıdan değiştiğini ortaya koymuştur. Duyusal-motor dönemden soyut işlemler dönemine kadar dört bilişsel gelişim evresi önermiştir.

Bağırsak (sindirim sistemi) ve beyin, sinir, hormon ve bağışıklık sinyalleri aracılığıyla birbirleriyle iletişim kurar; bu iki yönlü bir bağlantı yoludur. Bağırsak sağlığı ruh sağlığını etkileyebilir.

Fiziksel olarak birbirinden uzakta yaşayan kişiler arasında sürdürülen romantik bir ilişkidir. Buluşma imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle kendine özgü zorluklar barındırsa da güven ve iletişimle sağlıklı biçimde sürdürülebilir.

Bu alan, fiziksel veya gelişimsel engeli olan kişilerin yaşadığı özgün ruh sağlığı sorunlarını ve psikolojik ihtiyaçları ele almaktadır. Ruh sağlığı deneyimleri engellilik türüne göre farklılık gösterebilir.

Travma olayını flaşbekler, kabuslar ve zorla gelen anılar aracılığıyla tekrar tekrar yeniden deneyimleme belirtisidir. PTSD'nin temel semptomlarından biri olarak kabul edilir.

Aynı duruma farklı bir bakış açısıyla yaklaşmayı sağlayan bir düşünce tekniğidir. Düşüncenin çerçevesini değiştirmek, duyguları ve davranışları da dönüştürebilir.

Doğal afetler veya insan kaynaklı felaketler gibi afet durumlarında insanların psikolojik sağlığını korumaya ve iyileşmelerine yardımcı olmaya odaklanan bir alandır. Afet sonrasında herkes psikolojik yara alabildiğinden sistematik psikolojik destek büyük önem taşır.

Nüks, bir süre iyileşme gösteren ruh sağlığı belirtilerinin yeniden ortaya çıkmasıdır. Nüks bir başarısızlık değil, iyileşme sürecinin doğal bir parçasıdır.

Bağımlılıktan kurtulma sürecinde madde veya davranışa geri dönmeyi engellemek için uygulanan stratejilerdir.

Çocuklukta eksik olan veya yetersiz kalan duygusal bakımı kendine verme (ya da terapi yoluyla alma) iyileşme süreci.

Yeniden travmatizasyon, bir kişinin geçmişte yaşadığı travmaya benzer durumlarla karşılaştığında orijinal travma tepkilerinin yeniden etkinleşmesidir. Bu, orijinal travmatik olayın yeniden yaşanıyormuş gibi hissettirebilir.

Borç, azalan gelir veya para konusundaki belirsizlikten kaynaklanan duygusal yükü yönetmek.

Bir sanığın mahkeme sürecini anlayıp avukatıyla işbirliği yaparak savunma yapabilme yeteneğine sahip olup olmadığını belirleyen hukuki bir ölçüttür.

Yeniden evlilikle oluşan ailelerde ilişki ve duygu değişimleri.

Bu, engelli ya da kronik hastalığı olan bireylerin psikolojik olarak uyum sağlamasına ve daha iyi bir yaşam sürmesine yardımcı olan psikoloji dalıdır. Bedenin iyileşmesi kadar zihnin iyileşmesinin de değerli olduğunu vurgular.

Sinir hücresinin salgıladığı nörotransmitterleri yeniden geri çektiği bu süreç, sinyal iletimini düzenleyen önemli bir mekanizmadır.

Kendi düşünce ve duygularını yazıya dökerek zihni düzenlemeye ve iyileşmeye yardımcı olan terapötik bir yazma yöntemidir. Bazen söze dökmesi zor olan duygular, kalemi ele alınca kendiliğinden akmaya başlar.

Depolama, alınan bilgilerin zihinde saklanması ve korunması sürecidir. Yaşadıklarımızı daha sonra hatırlayabilmemizi sağlayan önemli bir aşamadır.

Eşyaları atamamak ve aşırı miktarda biriktirmek olarak tanımlanır. Atmaya çalışmak yoğun kaygı ve sıkıntıya yol açar.

Birinin iyi haberine içten bir sevinç ve gerçek bir ilgiyle karşılık verme biçimidir. Araştırmalar bunun ilişkileri güçlendirebildiğini gösterir.

Dinleyicinin tamamen odaklanarak konuşanın sözlerini ve duygularını anlamaya çalıştığı bir iletişim becerisi.

Carl Jung tarafından geliştirilen, bilinçdışından yükselen imgeler ve duygularla bilinçli olarak etkileşime girerek iç dünyayı keşfetmeye yönelik bir öz-keşif tekniği.

Karşıdaki kişinin davranışlarını kötü niyetli olarak yorumlama eğilimidir. Tarafsız veya iyi niyetli davranışları bile düşmanca bir niyet taşıdığı şeklinde yanlış yorumlamaya yol açan bilişsel bir yanlılıktır.

Bir konuda ne kadar güçlü bir görüşe sahip olunursa, tarafsız medya haberleri o kişiye kendi görüşüne karşı o kadar olumsuz görünür. Aynı haberi okuyan her iki taraf da onu taraflı bulur — bu ilginç bir bilişsel olgudur.

Beklenmedik değişiklikler veya yeni ortamlarla karşılaşıldığında esnek düşünme ve davranışı ayarlama psikolojik yeteneği.

Stresli bir olaya karşı normalden çok daha güçlü bir duygusal tepkinin ortaya çıktığı durum.

Bir şeye baktığımızda zihnimiz otomatik olarak merkezdeki nesneyi (şekil) ve arkasındaki zemini birbirinden ayırt eder. Bu, karmaşık dünyada önemli olanı seçip çıkarmayı sağlayan zihnin temel çalışma biçimidir.

Şiddetli depresyon veya diğer ruh sağlığı sorunları ilaçlara yanıt vermediğinde, beyne kısa elektrik uyarıları vererek beynin kimyasal dengesini yeniden sağlamayı amaçlayan tıbbi bir tedavi yöntemidir. Güvenli ve etkili bir tedavi seçeneğidir.

İlaçlara yanıt vermeyen şiddetli depresyon vakalarında kullanılan bir tedavi yöntemidir. Güvenli ve etkilidir.

Ön singulat korteks (ASK), frontal lob ile limbik sistem arasında yer alan bir beyin bölgesidir. Çatışma algılama, duygu düzenleme, ağrı işleme ve karar vermede merkezi bir rol oynar.

Beynin en ön kısmında yer alan en büyük bölge olup düşünme, planlama, karar verme ve duygu düzenleme gibi üst düzey bilişsel işlevlerden sorumludur. Bizi 'biz yapan' bölge olarak da bilinir.

Bu teori, insanların kazançlara kıyasla kayıplara çok daha güçlü tepki verdiğini ve kesinliği tercih ettiğini açıklar. Aynı miktarda bile olsa, kaybetmenin acısı kazanmanın sevincinden çok daha büyük hissedilir.

Mesleki sınırlar, danışman ile danışan arasında sağlıklı bir ilişkiyi sürdürmek için uyulması gereken uygun sınırlar ve normlardır.

Mesleki etik, psikoloji uzmanlarının danışanları korumak ve profesyonelliklerini sürdürmek için uymaları gereken ahlaki ilkeler ve davranış standartlarıdır.

Uzman tanık, mahkemede psikolojik uzmanlık bilgisine dayanarak görüş sunan ve mahkemenin kararına yardımcı olan bir ruh sağlığı uzmanıdır.

Şu anda farkında olunmayan, ancak dikkat yöneltildiğinde kolayca bilince çağrılabilen zihnin alanıdır. Bilinç ile bilinçdışı arasındaki ara bölgedir.

Geçmişteki önemli ilişkilerde (özellikle ebeveynlerle) yaşanan duyguların, günümüzde başka bir kişiye yansıtılması olgusu.

Terapötik ilişkide ortaya çıkan aktarımı (geçmiş ilişki örüntülerinin tekrarını) analiz ederek kişilik bozukluklarını tedavi eden bir yaklaşımdır.

Alnın hemen arkasında yer alan ve yargılama, planlama ile duygu düzenleme gibi üst düzey işlevlerden sorumlu beyin bölgesidir.

Yargılama, planlama ve duygu düzenlemesinden sorumlu olan beynin prefrontal korteksinin büyüme sürecinde olgunlaşmasıdır. Bu gelişim bebeklikten yirmili yaşların ortasına kadar devam eder.

Sembolik düşüncenin başladığı ancak mantıksal düşüncenin henüz gelişmediği dönemdir (2-7 yaş).