Psikoloji Terimleri A–Z

DEHB, otizm spektrum bozukluğu, disleksi gibi durumları olan ve beyinleri çoğunluktan farklı çalışan kişileri saygıyla tanımlayan bir terimdir. Bu bir eksiklik değil, çeşitliliktir.

Fetüs döneminden yetişkinliğe kadar beyin ve sinir sisteminin büyüyüp olgunlaştığı tüm süreci ifade eder. Bu sürecin sağlıklı ilerlemesi, bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimin iyi bir şekilde gerçekleşmesi için gereklidir.

Bu, beyinde yeni sinir hücrelerinin oluşum sürecidir ve yetişkinlikte bile beynin büyümeye devam edebileceğini gösteren umut verici bir olgudur.

Anoreksiya nervoza, gıda alımının aşırı kısıtlanması, kilo almaya yönelik yoğun korku ve kişinin kendi vücut ağırlığı ya da şekline ilişkin çarpıtılmış bir algı ile karakterize edilen bir yeme bozukluğudur.

Tıkınırcasına yeme dönemlerinden sonra kusma, aç kalma ya da aşırı egzersizle telafi etmeye çalışma durumudur.

Beynin sinir hücreleri arasında bilgi ileten kimyasal bir maddedir. Ruh hali ve davranış üzerinde büyük bir etkiye sahiptir.

Bu, olumsuz duyguları daha yoğun ve sık yaşama eğilimidir. Bunu duygusal hassasiyetin bir yansıması olarak da görebiliriz.

Sinir sisteminin çevreyi güvenlik, tehlike veya yaşam tehdidi açısından otomatik olarak taradığı bilinçsiz süreç — bilinçli farkındalığın altında gerçekleşir ve tüm sosyal ve duygusal davranışı şekillendirir.

Sinir hücrelerinin giderek hasar görerek yok olduğu hastalıkları ifade eder. Alzheimer hastalığı ve Parkinson hastalığı en bilinen örneklerdir; bilişsel ve motor işlevleri etkilerler.

Nöropeptitler, sinir hücrelerinde üretilen küçük protein parçacıklarıdır ve duyguları, ağrıyı ve stres tepkilerini düzenleyen kimyasal iletici maddeler olarak görev yaparlar. Endorfinler ve oksitosin bunların en bilinen örnekleridir.

Beyin dalgalarını gerçek zamanlı olarak izleyerek beyin işlevlerini düzenlemeye yönelik bir eğitim yöntemidir.

Aksi kanıtlar olsa da eski inanca tutunmak.

Güven, karşımızdaki kişinin bize zarar vermeyeceğine inanarak kalbimizi açma duygusudur. Sağlıklı ilişkilerin en değerli temeli olan bu duygu, bağlarımızı güçlendirir.

Geçmişteki acılar veya yaşanmış deneyimler nedeniyle başkalarına kolayca güvenememek ve ilişkilerde kaygı hissetmek olarak tanımlanır.

Başkalarına güvenmenin zor geldiği hissi anlamak ve sağlıklı ilişkileri yeniden inşa etme sürecidir. Güven bir anda geri gelmez; küçük deneyimlerin birikmesiyle yavaş yavaş yeniden büyür.

Kırılan güveni yeniden oluşturma sürecidir. Zaman ve tutarlı çaba gerektirir, ancak ilişkiyi daha derin hale getirebilir.

İnsan bedenlerinin doğal olarak farklı olduğunu ve her bedenin saygıyı hak ettiğini anlatan yaklaşımdır.

Görünüşünüz veya bedeninizle ilgili düşünceler sizi utandırdığında veya rahatsız ettiğinde dikkatli bir şekilde yanıt verme.

Saç yolma, tırnak yeme ya da cilt yolma gibi tekrar eden ve durdurması zor olabilen davranışlardır.

Bu, vücutta depolanan travma izlerini bedensel duyumlar ve hareketler aracılığıyla serbest bırakan bir terapi yaklaşımıdır.

Karar verirken vücudumuzda hissettiğimiz duyumlar — sezgi, kaygı gibi bedensel sinyaller — önemli bir rol oynar. Bu hipotez, duyguların ve bedensel hislerin karar alma sürecinde kilit bir işlev üstlendiğini açıklar.

Psikolojik sıkıntının baş ağrısı, karın ağrısı, yorgunluk gibi bedensel belirtiler olarak ortaya çıktığı bir olgudur.

Zihnin yanında beden duyumları ve bedensel tepkilerle de çalışan bir terapi yaklaşımıdır.

Kişinin görünümündeki küçük ya da fark edilmeyen bir kusuru çok büyük ve dayanılmaz hissetmesidir.

Fiziksel istismar; vurma, itme, çimdikleme gibi eylemlerle kasıtlı olarak başkasının bedenine zarar verme eylemidir. Vücutta yaralar bırakmasının yanı sıra zihinde de derin izler bırakan ciddi bir şiddet biçimidir.

Psikolojik sıkıntının bedensel belirtiler olarak ortaya çıktığı bir olgudur.

Bu teori, belirsiz durumlarda sinyal (anlamlı uyaran) ile gürültüyü (anlamsız uyaran) birbirinden ayırt etme yeteneğini ele alır. Yargılarımızın yalnızca duyusal kapasiteyle değil, beklentiler, motivasyon ve deneyimlerle de şekillendiğini ortaya koyar.

Beklenen bir şey gerçekleşmediğinde hissedilen üzüntü veya hayal kırıklığına yer açma.

Bu kavram, bir ruh sağlığı uzmanının fiziksel, zihinsel ve etik durumunun danışanlara güvenli ve etkili hizmet sunmaya uygun olup olmadığını değerlendirmektedir.

Afazi, beyin hasarından kaynaklanan edinilmiş bir dil bozukluğudur; konuşma, anlama, okuma veya yazma yeteneğini etkiler. Zeka genellikle korunur, ancak dil işleme yolları bozulur.

İş kaybı ya da uzun süren iş arayışı döneminde ortaya çıkan kaygı, özgüven düşüklüğü ve çaresizlik duygularını sağlıklı biçimde yönetme yollarıdır.

İnsan varoluşunun temel koşullarıyla — ölüm, anlamsızlık, özgürlük ve yalnızlık — yüzleşmekten kaynaklanan derin, ağır bir kaygı.

Hayatın anlamı, ölüm ve özgürlük gibi temel sorulardan kaynaklanan kaygıdır. İnsan varoluşunun derin bir şekilde sorgulanmasıyla ilgilidir.

Hayatın anlamı, amacı, özgürlük ve ölüm gibi varoluşun temel sorularıyla yüzleşildiğinde yaşanan derin kaygı ve karmaşa halidir.

Hayatın anlamı, özgürlük, ölüm ve yalnızlık gibi temel varoluşsal soruları ele alan bir terapi yaklaşımıdır.

İş kaybının ardından yaşanan psikolojik etki ve duygusal değişimler ile sağlıklı toparlanma stratejileri. Finansal kaygının yanında kimlik sarsıntısı da doğal bir tepkidir.

Başarısız olma ihtimali olan durumlardan aşırı derecede korkmak; bu korku kişiyi yeni zorluklardan kaçınmaya ya da hiç başlayamamaya iter. Atikifobi (Atychiphobia) olarak da bilinir.

İstenmeyen bir sonucun acısını yönetirken öğrenme ve ilerleme yolunu bulma süreci.

Başarısızlık duygusu, beklentiler ile gerçeklik arasındaki uçurumdan kaynaklanır. Başarısızlık sen değilsin — sadece bir deneyimdir.

Bu, beynin planlama, uygulama ve düzenleme gibi yönetici işlevlerinin düzgün çalışmadığı bir durumu ifade eder. Ne yapmanız gerektiğini bilmenize rağmen başlamayı veya bitirmeyi son derece zor bulduğunuz bir deneyimdir.

Karşı tarafın duygularını ve düşüncelerini ustaca yönlendirmek amacıyla kasıtlı olarak kullanılan psikolojik bir stratejidir.

Bu kavram, bir nesne ya da olayın doğrudan deneyimimizden ne kadar uzakta hissettirdiğini ifade eder. Bu mesafe; zaman, mekân, sosyal ilişkiler ve olasılık boyutlarında hissedilebilir.

Travmatik bir olayı yaşadıktan hemen sonra duygu ve deneyimleri düzenlemek amacıyla yürütülen yapılandırılmış bir konuşma sürecidir. Travmayı önlemeye yönelik erken psikolojik destek yöntemidir.

Özgürlüğümüz kısıtlandığında veya tehdit altına girdiğinde, onu geri kazanmak için güçlü bir motivasyon ortaya çıkar. Bize 'yapma' denildiğinde onu daha çok yapmak istememiz — işte bu psikolojik reaktanstır.

Hayatını kaybetmiş bir kişinin ölüm nedenini ve psikolojik durumunu ölümün ardından sistematik biçimde inceleyerek intihar olup olmadığını ve ölümün nasıl gerçekleştiğini ortaya koymaya yarayan bir yöntemdir.

Psikolojik iyi oluş; öz-gerçekleştirme, kişisel büyüme ve anlam gibi yaşamın derin boyutlarındaki esenliği ifade eder.

Ekip içinde hata yapmanın ya da görüş bildirmenin cezalandırılmayacağına duyulan güven duygusudur. Çekinmeden konuşabildiğiniz bir ortamı ifade eder.

Bunlar, zihinsel sağlık ve mutluluk için karşılanması gereken temel içsel ihtiyaçlardır. Özerklik, yeterlilik ve ilişkililik en temsil edici psikolojik ihtiyaçlardır.

Psikolojik esneklik, rahatsız edici düşünceler veya duygular ortaya çıksa bile değerlerinize göre hareket edebilme yeteneğidir.

Psikolojik İlk Yardım, bir felaket veya kriz sonrasında psikolojik sıkıntı yaşayan kişilere anında duygusal destek ve pratik yardım sağlayan erken bir müdahale yöntemidir. Bu, sadece profesyonellerin değil, herkesin öğrenebileceği bir tür zihinsel ilk yardımdır.