Psikoloji Terimleri A–Z

Bir listedeki ilk ve son öğelerin ortadaki öğelerden daha iyi hatırlanması olgusudur. İlk ve son izlenimlerin güçlü kalması da bu etkiyle ilgilidir.

İçten tam olarak katılmasa bile başka birinin isteğine göre davranmaktır.

Daha önce öğrenilen bilgilerin yeni bilgileri hatırlamayı engellemesi olgusudur. Eski şifrenizin aklınıza gelip yeni şifreyi karıştırması bunun en güzel örneğidir.

Hafif hipomanik ve depresif belirtilerin tam bir hipomanik veya majör depresif epizod kriterlerini karşılamadan uzun süreli dalgalanmasıdır.

Bir seferde kaç rakamı hatırlayabileceğinizi ölçen bir testtir ve kısa süreli bellek ile dikkat kapasitesini değerlendirmek için kullanılır. Ortalama bir kişi yaklaşık 7 rakamı hatırlayabilir.

Ahlak ve vicdanı yöneten zihnin parçasıdır. 'Bunu yapmalısın' diyen içsel sestir.

Akıllı telefon kullanımını kontrol edememek nedeniyle günlük yaşamda ve ilişkilerde sorunlar ortaya çıkan bir durumdur. Telefonsuz kalındığında kişi huzursuzluk ve kaygı hisseder.

Ekran süresi, akıllı telefon, bilgisayar ve televizyon gibi ekranlara bakarak geçirilen zamanı ifade eder. Aşırı ekran süresi, ruh sağlığı ve fiziksel sağlık üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.

Dünyayı anlamlandırmak için kullandığımız zihinsel bir çerçevedir. Çocukluktan itibaren deneyimler aracılığıyla oluşan temel inançlardır.

Dünyayı anlamlandırmak ve yeni bilgileri işlemek için kullandığımız zihinsel çerçeveler (şemalar) hakkında bir teoridir. Geçmiş deneyimlerle oluşan bu çerçeveler, yeni deneyimleri yorumlamamıza yardımcı olur.

Stanley Milgram, otorite itaati deneyleriyle tanınan bir sosyal psikologdur. Sıradan insanların bir otorite figürünün talimatlarıyla başkalarına zarar verebileceğini gösteren çarpıcı deney sonuçlarını yayımladı. 'Altı derece ayrılık' teorisiyle de bilinmektedir.

Bu, rollerin ve durumların insanın davranışını ne kadar değiştirebileceğini gösteren ünlü bir deneydir. Çevrenin gücüne karşı uyarı niteliği taşıyan bir örnektir.

Bu, bir rehinenin veya mağdurun faillere karşı sempati ya da olumlu duygular geliştirdiği psikolojik bir olgudur. Aşırı koşullarda hayatta kalma mekanizması olarak anlaşılmaktadır.

Stresi sağlıklı bir şekilde ele almak ve azaltmak için kullanılan çeşitli strateji ve tekniklerin bütününü ifade eder. Zihin ve beden dengesini korumaya yardımcı olur.

Stres zihniyeti, stresin zararlı mı yoksa büyüme için bir fırsat mı olduğuna dair kişinin inanç ve tutumlarını ifade eder. Bu bakış açısı, stresin bizi nasıl etkilediğini belirler.

Stres tepkisi, bir tehdit ya da baskı hissettiğimizde vücudumuzda ve zihnimizde ortaya çıkan bir dizi değişikliği ifade eder.

Stres tamponlama, sosyal destek veya iç kaynakların stresin olumsuz etkilerini azaltan koruyucu işlevini ifade eder.

Başka bir kişinin stresi bize de geçerek birlikte gerginlik veya kaygı hissetmemize neden olan bir olgudur. Bir kişinin yaşadığı stres, çevresindeki kişilere yayılarak onlarda da benzer stres tepkilerine yol açar.

Stres durumlarında vücut tarafından salgılanan hormonlar olup en bilinenleri kortizol ve adrenalindir.

Stresli durumlar yaşandıktan sonra bile hızla eski haline dönebilme ve daha da ileri giderek büyüyebilme ruhsal gücüdür. Bu kapasite, çalışarak geliştirilebilir.

Bu teori, stresin fiziksel hastalıklara yol açabileceğini veya mevcut hastalıkları kötüleştirebileceğini açıklar. Zihinsel yükün bedeni de etkilediğine dair bilimsel kanıtlar sunar.

Bu alan, kronik stresin vücudumuzun sağlığı üzerindeki çeşitli etkilerini araştırmaktadır. Zihinsel yükün bedeni de etkilediğini anlamak, daha iyi bir sağlık yönetimini mümkün kılar.

Bir kelimenin anlamı ile yazıldığı renk birbirinden farklı olduğunda tepki yavaşlar ve kafa karışıklığı yaşanır. Bu durum, otomatik işleme ile bilinçli işlemenin çarpışmasından kaynaklanır.

Stephen Porges, Polivagal Teorisi'ni (Polyvagal Theory) öneren bir nörobilimcidir; bu teori, vücudumuzun otonom sinir sisteminin güvenlik hissi ve sosyal bağlantıdaki rolünü ortaya koymaktadır.

Sevdiği birini kaybeden ya da büyük bir yıkım yaşayan kişinin yanında sıcak bir şekilde bulunmak ve onu desteklemek demektir. Bazen sözcüklerden çok yanında olmak, en büyük teselli kaynağı olabilir.

Bu, önemli bir kayıptan sonra derin acıdan yavaş yavaş iyileşme sürecidir. Acı tamamen kaybolmaz; onunla birlikte yaşamayı öğreniriz.

Yas aşamaları, sevilen birini kaybetmenin ya da büyük bir yıkım yaşamanın ardından geçilen duygusal değişim sürecini ifade eder. Yasta belirli bir sıra ya da süre yoktur; kendi hızınızda yas tutmak tamamen doğaldır.

Bu, ipucu-davranış-ödül şeklinde oluşan alışkanlığın üç aşamalı döngüsel yapısıdır.

Tekrarlanan davranışların otomatik hale gelerek bilinçli çaba gerektirmeden gerçekleştirildiği süreçtir.

Atlarla kurulan etkileşim ve etkinlikler aracılığıyla duygusal denge, öz farkındalık ve kişilerarası ilişki becerilerini geliştiren bir hayvan destekli terapi yöntemidir. Bu sıcak ve duyarlı varlıkla birlikte zaman geçirerek derin bir iç iyileşme deneyimi yaşanır.

Yüceltme, toplumsal açıdan kabul edilmesi güç olan istek veya dürtülerin yapıcı ve değerli etkinliklere dönüştürüldüğü olgun bir savunma mekanizmasıdır.

Sınırlı zamanı verimli kullanarak stresi azaltmayı ve üretkenliği artırmayı hedefleyen bir stratejidir.

Bu, görsel imgeleri ve uzamsal bilgileri geçici olarak depolayan ve işleyen zihinsel bir çalışma alanıdır.

Kıskançlık, başkasının sahip olduğu şeylere imrenmek ve kendinizin de sahip olmak istediğinizi hissetmektir.

Başkasının sahip olduğu bir şeyi istemenin verdiği rahatsızlığı yapıcı bir şekilde fark etmek ve yanıtlamak.

Sinaps, iki nöron arasındaki bağlantı noktasıdır ve sinyallerin bir nörondan diğerine iletildiği yerdir.

Beynin, deneyim ve öğrenmeye bağlı olarak sinir hücreleri arasındaki bağlantıları (sinapsları) güçlendirme veya zayıflatma konusundaki esnek yeteneğidir.

Bu, beynin verimli çalışabilmek için kullanılmayan sinir bağlantılarını temizlediği doğal bir süreçtir.

Talamus, duyusal bilgileri alarak beyin korteksinin uygun bölgelerine ileten bir beyin yapısıdır.

Hipotalamus, vücut sıcaklığı, açlık, susuzluk ve uyku gibi fizyolojik denge süreçlerini düzenleyen küçük bir beyin bölgesidir.

Zihnimizde aynı anda iki düşünme biçimi birlikte çalışır: hızlı ve sezgisel düşünme (Sistem 1) ile yavaş ve analitik düşünme (Sistem 2).

Ne romantik bir ilişki ne de sadece arkadaşlık olan, tanımı muğlak bir ilişki durumunu ifade eder.

Sınav veya değerlendirme durumlarında aşırı gerginlik ve kaygı hissetme halidir. Yeterince hazırlanmış olmaya rağmen sınavda performans gösterememek deneyimiyle ilişkilidir.

Sınav kaygısı, sınav ortamında aşırı endişe ve gerginlik hissetme durumudur. Doğru stratejilerle bu durum rahatlıkla yönetilebilir.

Beynin bir bölgesinden diğerine sinyal ileten sinir lifi demetleridir. Alışkanlıklarımız, duygularımız ve düşünme biçimlerimizin tamamı bu yollar boyunca şekillenir.

Belirli bir işlevi yerine getirmek için birlikte çalışan sinir hücrelerinin ağıdır. Duygular, düşünceler ve davranışların tamamı bu devrelerin faaliyetiyle oluşur.

Beynin deneyimlere bağlı olarak yapısını ve işlevini değiştirme kapasitesi.

Bunlar beyinde sinir hücrelerini destekleyen, koruyan ve besleyen hücrelerdir. Sinir hücrelerinin güçlü yardımcıları olarak beyin işlevlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez bir rol oynarlar.

Sinir sistemi ile endokrin sistemin (hormon sistemi) birlikte çalıştığı bir sistemdir. Stres, duygular, uyku ve iştahı düzenleyerek vücut ve zihin dengesini korur.

Her insanın beyninin farklı çalışmasını doğal bir çeşitlilik olarak gören bir bakış açısıdır. ADHD, otizm spektrumu gibi durumlar 'kusur' değil, 'farklılık' olarak anlaşılır.