Psikoloji Terimleri A–Z

Depresif bir durumda olumsuz bilgilere daha fazla dikkat etme ve onları daha iyi hatırlama eğilimi gösteren bilişsel bir yanlılıktır. İyi şeyler göze çarpmaz, kötü şeyler ise çok büyük hissettiriri — bu zihnin bir filtresi gibidir.

Tekrarlanan başarısızlıklar veya kontrol edilemeyen durumlar yaşandıktan sonra, 'ne yapsam olmaz' şeklinde bir çaresizlik hissi gelişir ve bu his depresyona dönüşür. Değişimin mümkün olduğu durumlarda bile denemeyi bırakma eğilimi olarak kendini gösteren bir zihinsel kalıptır.

Bu, depresif ruh halindeki kişilerin gerçekliği daha doğru bir şekilde algılayabileceğini öne süren psikolojik bir hipotezdir. Ancak bu, depresyonun iyi bir şey olduğu anlamına kesinlikle gelmez.

Sürekli üzüntü, isteksizlik ve ilgi kaybıyla kendini gösteren bir ruh hali bozukluğudur. Herkes yaşayabilir.

Depresyon yaşayan sevdiğiniz birinin yanında anlayış ve sabırla bulunmak ve ona destek olmak demektir. Sıcak ilginiz o kişi için büyük bir güç kaynağı olabilir.

Üzgün hissetmek geçici bir duygu olabilir, ancak uzun süre devam ederse aktif olarak yönetilmesi gerekir.

Bu, değer verilen bir arkadaşlığın sona ermesi deneyimidir. Romantik bir ayrılık kadar derin bir üzüntü ve kayıp hissi yaratabilir.

Düzenli fiziksel egzersiz, beynin yapısı ve işlevleri üzerinde olumlu etkiler yaratır. Egzersiz, ruh halini iyileştirme, hafızayı güçlendirme ve stresi azaltmada büyük yardım sağlar.

Bu konu, düzenli egzersizin depresyon, kaygı ve stresi azaltmada ve ruh sağlığını iyileştirmede etkili olduğunu gösteren araştırma bulgularını kapsamaktadır.

Egzersizin zihinsel sağlık üzerindeki etkilerini araştıran bir psikoloji dalıdır. Bilimsel araştırmalar, düzenli fiziksel aktivitenin depresyon ve kaygıyı azaltmada ve duygusal dengeyi sağlamada büyük ölçüde yardımcı olduğunu ortaya koymaktadır.

Düzenli egzersiz; ruh halini iyileştirme, stresi azaltma ve bilişsel işlevleri geliştirme gibi olumlu psikolojik etkiler sağlar.

İş ve kişisel yaşam arasındaki denge bozulduğunda sağlıklı sınırlar koyarak hayatınızdaki uyumu yeniden kazanma yollarıdır.

Köken ailesi, doğduğunuz ve büyüdüğünüz ailedir. Köken ailedeki deneyimler, yetişkinlik dönemindeki ilişki örüntüleri ve duygusal tepkiler üzerinde derin bir etki bırakır.

İnternet veya telefon aracılığıyla sağlık hizmetleri almanın bir yoludur. Evden rahatça danışmanlık veya tedavi alınabilir; bu sayede zaman ve mekân kısıtlamaları azalır.

Geçmişte yaşanan haksız bir muamele ya da yaranın yol açtığı öfke ve kırgınlığın uzun süre kalpte kalması durumudur.

Bu teori, bir kavramı anlarken o kategorinin en tipik örneğini (prototip) esas alarak karar verdiğimizi savunur. Tıpkı 'kuş' denildiğinde akla ilk serçenin gelmesi gibi, zihnimizde her kategori için bir temsil imgesi bulunur.

Jung psikolojisinde arketip, kolektif bilinçdışında ikamet eden evrensel ve doğuştan gelen bir psikolojik örüntüdür — tüm insan kültürleri, mitler ve rüyalar arasında paylaşılan tekrarlayan sembolik bir imge veya temadır.

Adet döneminden önce aşırı duygusal değişimler ve fiziksel rahatsızlıkların ortaya çıkarak günlük yaşamı ciddi biçimde etkilediği bir durumdur.

Pazartesi günü yaklaştığında hissedilen üzüntü, isteksizlik ve yorgunluğu sağlıklı biçimde yönetme yöntemlerini kapsar. Hafta sonundan günlük rutine geçiş sürecinde yaşanan doğal bir duygudur.

İyi oluş, bir kişinin fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan sağlıklı ve dengeli bir durumda olmasını ifade eder.

Mevcut başa çıkma yöntemlerinin yetersiz kaldığı, kişiyi derinden etkileyen zorlu psikolojik durumlara kriz denir.

Ani ve yoğun bir psikolojik kriz yaşayan kişiye hemen destek sağlayarak güvenliğini ve iç dengesini yeniden kazanmasına yardımcı olmaktır.

Psikolojik kriz yaşayan bir arkadaşa güvenli biçimde yardım etmenin yoludur. Uzman olmasan bile, sıcak bir kalple yanında olmak bile büyük bir güç kaynağı olabilir.

Winnicott, 'yeterince iyi anne' ve 'geçiş nesnesi' kavramları aracılığıyla çocuğun duygusal gelişiminde bakım ortamının önemini vurgulayan İngiliz bir çocuk doktoru ve psikanalisttir.

Plasebo etkisi, gerçek bir terapötik etkisi olmayan sahte bir ilaç veya tedavi alınmasına rağmen, 'işe yarayacak' inancı nedeniyle belirtilerin gerçekten iyileştiği bir olgudur.

Sorunlu bir davranışı hemen tamamen durdurmak zor olduğunda, bu yaklaşım o davranışın yol açtığı zararı en aza indirmeyi birincil hedef olarak benimser. Pratik ve şefkatli bir yöntemdir.

Bir bireyin kendisine veya başkalarına zarar verme olasılığını sistematik biçimde değerlendirerek uygun önleme ve müdahale planları oluşturma sürecidir. Amaç birine 'tehlikeli' etiketi yapıştırmak değil, riski anlamak ve önlemektir.

Bu, bir bireyin kendisine veya başkalarına zarar verme olasılığını profesyonel olarak değerlendiren ve uygun koruyucu önlemlerin alınmasını sağlayan bir süreçtir.

Yıldırma, karşı tarafta korku yaratarak onu itaat ettirmeye veya kendi isteklerine uymaya zorlamaya yönelik bir davranıştır. Korku kullanılarak diğer kişi üzerinde kontrol kurmayı amaçlayan bir baskı biçimidir.

William James, Amerikan psikolojisinin babası olarak anılır; bilinç akışı, duygu teorisi ve pragmatizm felsefesiyle modern psikolojinin temellerini atmıştır.

Bir şeyi başarabildiğini hissetmek ve gerçekten etkili biçimde yapabilme becerisidir.

Aristoteles'in tanımladığı gerçek mutluluk; erdem ve anlamlı bir yaşam aracılığıyla elde edilen derin bir tatmindir.

Bu, önceki bilgilere dayanmadan yeni problemleri mantıksal olarak çözebilme yeteneğidir. Örüntüleri fark etmek, akıl yürütmek ve esnek düşünmek bu zekanın temelini oluşturur; deneyimden bağımsız olarak işlev görür.

Bu, telefon gerçekte titreşmediği veya bildirim gelmediği hâlde kişinin titreşim ya da bildirim gelmiş gibi hissettiği bir olgudur.

Düşük sonrası yaşanan derin üzüntü, kayıp hissi ve iyileşme süreci. Söze dökmesi zor olsa da bu acı, yas tutmak için zamana ihtiyaç duyar.

İyi stres olarak da bilinen östres, uygun düzeydeki gerilim ve heyecanın motivasyonu ve büyümeyi desteklediği olumlu bir stres biçimidir. Stres her zaman kötü değildir!

Bu, kişinin değiştirilmiş davranışı 6 aydan fazla süre boyunca istikrarlı biçimde sürdürdüğü aşamadır. Yeni davranış yavaş yavaş alışkanlığa dönüşmektedir, ancak yine de sürekli dikkat gerekmektedir.

Karşı tarafın duygusal ihtiyaçlarını tespit ederek çekicilik ve ilgiyle onu kendine çekmeyi ve kendi amaçlarına ulaşmayı hedefleyen stratejilerdir. Bu taktikler genellikle gerçek duygular olmaksızın hesaplı biçimde uygulanır.

Uzun yıllar süren iş hayatının sona ermesiyle birlikte yaşanan kimlik karmaşası ve kayıp duygusunu sağlıklı biçimde atlatma sürecidir.

Çalışma hayatının sona ermesinin ardından yeni bir yaşam biçimine uyum sağlama sürecini ifade eden psikolojik bir kavramdır. Rol değişimine bağlı olarak kimliğin yeniden tanımlanması bu sürecin temel görevidir.

Normal işlevlerin azaldığı belirtilerdir. Duygusal ifadede azalma, isteksizlik gibi durumlar ortaya çıkar ve iyileşme daha uzun sürebilir.

Müziği kullanarak psikolojik ve fiziksel sağlığı geliştirmeye yönelik bir tedavi yöntemidir.

Bu, zihnin ses bilgisini kısa bir süre boyunca tekrarlayarak hafızada tutma mekanizmasıdır. Bir telefon numarasını ezberlemek için içimizden tekrar tekrar söylediğimizde, sesbilgisel döngü devreye giriyor demektir.

Bu, basitçe tekrar etmek yerine, net hedefler ve geri bildirimle zayıf noktaları yoğun biçimde geliştirmeye odaklanan sistematik bir çalışma yöntemidir. Gerçek büyümeye yol açan pratiğin sırrıdır.

Alışkanlıkların ya da başkalarının beklentilerinin yönlendirmesiyle değil, kendi değerleri ve amaçları doğrultusunda bilinçli seçimler yaparak yaşama biçimidir.

Tıbbi travma, tıbbi deneyimlerden, örneğin prosedürlerden, hastaneye yatıştan veya teşhislerden kaynaklanan psikolojik sıkıntıdır. Hastane ziyaretleri veya tedavi sırasında hissedilen korku ve çaresizlik uzun süre kalabilir.

Çocuk istismarı, kendine zarar verme veya intihar riski gibi belirli durumlarda uzmanların yasal olarak ilgili kurumlara mutlaka bildirimde bulunma yükümlülüğünü ifade eder.

Hayatta anlam ve amaç hissetmek, esenliğin temel bir bileşenidir.

Bu bellek türü, dünya hakkındaki genel bilgi ve gerçekleri depolar. Belirli deneyimlerden bağımsız kavramlar, kelime anlamları ve kuralları içerir; dünyayı anlamamızın temelini oluşturur.

Yaşam deneyimlerinden, özellikle zor ve acı verici deneyimlerden anlam ve dersler çıkarma psikolojik sürecidir. Acıya anlam yüklendiğinde iyileşme başlayabilir.