Psikoloji Terimleri A–Z

Psikolojik sermaye; öz-yeterlilik, iyimserlik, umut ve psikolojik dayanıklılık olmak üzere dört temel psikolojik kaynağı ifade eder. Bu sermaye ne kadar zenginse, yaşamın zorluklarıyla o kadar esnek bir şekilde başa çıkılabilir.

Çeşitli ve ilgi çekici deneyimler aracılığıyla hayatın derinleşmesi ve genişlemesi hissidir. Mutluluk ya da anlam duygusundan farklı, iyi bir yaşamın üçüncü boyutudur.

Zorluklar veya stres yaşandıktan sonra eski haline dönebilme ya da daha da güçlenerek büyüyebilme zihinsel gücüdür. Herkesin pratik yaparak geliştirebileceği değerli bir yetenektir.

Karşı tarafın psikolojisine saldırarak korku, kargaşa ve moral bozukluğu yaratmayı ve iradesini kırmayı amaçlayan stratejik bir eylemdir.

Psikolojik testler, görüşmeler ve gözlemleri bir araya getirerek kişinin zihinsel durumunu sistematik biçimde değerlendirme sürecidir.

Psikolojide sosyal adalet, psikolojinin toplumsal eşitsizlik ve ayrımcılık sorunlarını tanıması ve herkesin adil bir psikolojik destek alabilmesi için çaba göstermesi anlamına gelir.

Zihin ve beden birbirine derinden bağlıdır; zihnin durumu bedeni etkiler, bedenin durumu ise zihni etkiler.

Bu, zihin ve bedenin birbirini karşılıklı olarak etkilediği ilkesine dayanan tıbbi bir yaklaşımdır. Meditasyon, yoga ve nefes teknikleri gibi zihin aracılığıyla bedensel sağlığı geliştirmeye yönelik yöntemleri kapsar.

Psikolojik faktörlerin bedensel hastalıkların oluşumu, seyri ve tedavisi üzerindeki etkilerini araştıran ve tedavi eden tıp dalıdır. Zihin ve bedeni birlikte ele alan bütünleşik bir yaklaşımdır.

Psikojenik ağrı, stres, kaygı veya travma gibi psikolojik faktörler nedeniyle ortaya çıkan, fiziksel bir nedeni olmayan ancak gerçekten hissedilen bir ağrıdır. Bu ağrı uydurma değildir; beyin ve sinir sistemi aracılığıyla gerçek olarak deneyimlenir.

Bu kavram, kalp sağlığı ile ruh sağlığının birbirine derin biçimde bağlı olduğunu ifade eder. Stres ve depresyon kalbi etkiler; kalp hastalıkları ise duygusal güçlüklere yol açabilir.

Kalp sağlığı, stres, duygular ve psikolojik iyileşme arasındaki bağlantıdır.

Bu, dünyanın nasıl işlediğine dair zihnimizde oluşturduğumuz içsel bir temsil biçimidir. Zihinsel model aracılığıyla durumları anlıyor, tahminler yapıyor ve kararlar alıyoruz.

Bu, sorunları yalnızca geçmişte işe yaramış yöntemlerle çözmeye çalışma eğilimidir. Alışılmış yöntemlere o kadar bağlanılır ki yeni çözümler düşünmek zorlaşır.

Jung'un analitik psikolojisinde Anima, erkeğin bilinçdışındaki dişil boyutu, Animus ise kadının bilinçdışındaki eril boyutu ifade eder.

Çocuğun yaşına ve gelişimine uygun yöntemlerle duygusal ya da davranışsal zorluklara destek veren terapi türüdür.

18 yaşından önce yaşanan istismar, ihmal ve aile içi işlev bozukluğunu içeren travmatik olaylar olup yetişkinlikte fiziksel ve ruhsal sağlık üzerinde kalıcı etkileri vardır.

Bir çocuğun çok korkutucu, acı verici ya da baş etmesi zor deneyimler yaşaması sonucu oluşabilen duygusal yaralardır.

Çocuk istismarından şüphelenildiğinde, kanunla belirlenmiş belirli meslek gruplarındaki kişilerin bunu yetkili kurumlara bildirmesi zorunludur. Bu, çocukların güvenliğini korumak için oluşturulmuş toplumsal bir güvenlik ağıdır.

Bilişsel terapinin kurucusu olan Amerikalı psikiyatrist. Olumsuz otomatik düşüncelerin depresyon ve kaygıda merkezi bir rol oynadığını savunmuş, düşüncelerin değiştirilmesinin duygu ve davranışları etkileyebileceğini gösteren bir bilişsel model geliştirmiştir.

Tehdit hissedildiğinde karşı tarafı memnun ederek ve boyun eğerek tehlikeden kaçınmaya çalışılan içgüdüsel bir hayatta kalma tepkisidir. Bu başa çıkma biçimi özellikle çocuklukta travma yaşamış kişilerde sıkça görülür.

Hümanistik psikolojinin kurucularından biri olup ihtiyaçlar hiyerarşisi teorisiyle ünlüdür. İnsan ihtiyaçlarının fizyolojik ihtiyaçlardan kendini gerçekleştirmeye kadar uzandığını öne sürmüş, insan potansiyelini ve büyümeyi vurgulamıştır.

Dikkat, öğrenme, hafıza oluşumu ve kas kasılmasında görev alan bir nörotransmitter.

Güne başlarken belirli bir sırayla tekrarlanan aktiviteler bütünü; zihinsel denge sağlar ve günün yönünü belirler.

Sabahları yataktan kalkmak istemek sadece tembellik değildir; arkasında birçok psikolojik ve fiziksel neden yatıyor olabilir.

Uyku sırasında ortaya çıkan canlı ve rahatsız edici rüyalar olup travma sonrasında sıkça yaşanabilir.

Kabuslar, stres veya kaygının rüyalarda ortaya çıkması olgusudur. Tekrarlayan kabuslarla başa çıkmanın yöntemleri mevcuttur.

Tekrar tekrar canlı ve korkutucu rüyalar görülerek uykunun ciddi biçimde bozulduğu bir durumdur. Kabuslar o kadar sık ve yoğun gelir ki yatağa gitmenin kendisi bile korku kaynağına dönüşür.

Travma anılarını yeniden işlemek için göz hareketlerinden yararlanan bir psikoterapi tekniğidir.

Anna Freud (1895–1982), çocuk psikanalizine öncülük eden ve ego savunma mekanizmalarını sistemleştiren Avusturyalı-İngiliz bir psikanalisttir; babası Sigmund Freud'un teorilerini genişletmiştir.

Bu hipotez, yüz ifadelerinin duygularımızı etkileyebileceğini öne sürer. Gülümsemek gerçekten moralimizi yükseltebilirken, kaşlarımızı çatmak moralimizi bozabilir.

Birine gerçekten nasıl olduğunu sormak ve onun yalnız olmadığını hissettirmek.

Kriz durumlarına karşı önceden hazırlanan somut bir başa çıkma planıdır. Kendine zarar verme veya intihar dürtüleri geldiğinde adım adım takip edilebilecek güvenli davranış rehberidir.

Güvenli bir ilişkiye dayanarak dünyayı keşfetmeyi ve zorluklarla yüzleşmeyi mümkün kılan psikolojik bir temeldir. Bağlanma teorisinin temel kavramıdır.

Zor ve korkutucu anlarda geri dönüp teselli ve güvence bulunabilecek kişi ya da ilişkiyi ifade eder. Bağlanma teorisinin temel kavramlarından biridir.

Kaygı veren durumlarda kendini korumak için bilinçsizce yapılan davranışlardır; kısa vadede rahatlama sağlar ancak uzun vadede kaygıyı sürdürür.

Travma veya sarsıcı bir deneyimin ardından dünyanın artık güvenli olmadığını hissetme halidir. Daha önce doğal karşılanan güvenlik duygusu çöküverir.

Bakım verenin güvenli bir üs olarak kullanılarak dünyayı keşfetmeyi mümkün kılan sağlıklı bir bağdır. Tutarlı ve duyarlı bakım sağlandığında oluşur.

Çevrimiçi öneri algoritmalarının davranışları takip ettiği, içerikleri manipüle ettiği ve kararları yönlendirdiği algısından kaynaklanan psikolojik rahatsızlık — dijital alanda özerklik kaybı hissiyle birlikte.

Kronik stresin vücut ve beyne birikmesiyle oluşan kümülatif aşınma — hayatın taleplerine tekrar tekrar uyum sağlamanın toplam biyolojik bedeli.

Beyin nöronlarının giderek ölmesiyle birlikte bellek kaybının, bilişsel gerilemenin ve nihayetinde bağımsız işlev görme kapasitesinin yitirilmesiyle kendini gösteren ilerleyici bir nörodejeneratif hastalık. Demansın en yaygın nedenidir.

Halk arasında alkolizm veya alkol bağımlılığı olarak bilinir. Kişinin alkol tüketimi üzerindeki kontrolünü kaybettiği, tolerans ve yoksunluk belirtileri yaşadığı ve alkol nedeniyle günlük yaşamda ciddi sorunlarla karşılaştığı kronik bir durum.

Bireysel Psikolojiyi kuran Avusturyalı psikiyatrist (1870–1937); aşağılık duygusu, üstünlük çabası ve sosyal ilgiyi insan motivasyonunun temeli olarak vurguladı.

Kanserle yaşamanın tanıdan tedaviye ve iyileşmeye kadar uzanan duygusal yönüdür.

Bilinçli olarak hatırlamaya çalışmadan otomatik olarak işleyen bir bellek türüdür. Bisiklet sürmek ya da yazı yazmak gibi bedenin hatırladığı şeyler bunun en tipik örnekleridir.

Belirli bir ırka karşı farkında olmadan otomatik olarak devreye giren önyargı veya kalıp yargılardır. Herkeste bulunabilir.

Farkında olmadan taşıdığımız bilinçdışı önyargılardır. Herhangi bir niyet olmaksızın belirli gruplara veya kişilere yönelik otomatik olarak ortaya çıkan tutum ve kalıp yargıları ifade eder.

Bunaltı, aynı anda çok fazla duygu veya durumun üstüne yığılması sonucu baş etmenin imkânsız göründüğü ve içimizin çöküyor gibi hissettirdiği bir durumdur.

Sevilen birini kaybettikten sonra acıyı yaşama ve işleme sürecinin doğal bir yolculuğudur. Zaman alır, ancak çoğu kişi yavaş yavaş uyum sağlar.

Sevilen birini kaybetmenin acısını güvenli bir şekilde ifade etmeye ve kaybın acısını sağlıklı biçimde atlatmaya yardımcı olan bir danışmanlık sürecidir. Önemli birinin ölümünü veya büyük bir kaybı yaşayan kişilere yönelik profesyonel bir destek sürecidir.