Psikoloji Terimleri A–Z

Karşı tarafın gerçeği mi yoksa yalanı mı söylediğini sözel ve sözel olmayan ipuçları aracılığıyla anlamaya çalışan psikolojik bir yöntemdir.

Kişinin ciddi bir hastalığa yakalandığı ya da yakalanacağına dair aşırı endişeye kapıldığı bir durumu ifade eder. Sağlık kontrollerinde herhangi bir sorun bulunmasa bile kaygı kolayca geçmez.

Bu model, insanların sağlıkla ilgili davranışları neden yapıp yapmadığını açıklayan psikolojik bir modeldir. Kişinin hastalık riskini ve davranışın faydalarını nasıl algıladığına bağlı olarak davranışlar değişir.

Küçük bedensel belirtileri bile ciddi bir hastalığın işareti olarak yorumlayarak aşırı endişe duymak.

Sağlığın geliştirilmesi, hastalıkları önlemek ve genel sağlık düzeyini yükseltmek için yürütülen etkinlikler ve süreçleri ifade eder. Bireysel yaşam alışkanlıklarının iyileştirilmesinden sağlıklı sosyal ortamların oluşturulmasına kadar geniş bir yaklaşımı kapsar.

Kişinin kendi sağlığını kendisinin mi kontrol edebildiğine yoksa dış faktörlere mi bağlı olduğuna dair inancıdır. Bu inanç, sağlıkla ilgili davranışları büyük ölçüde etkiler.

Sağlık davranışı, bir kişinin sağlığını korumak veya yeniden kazanmak için gerçekleştirdiği tüm eylemleri kapsar. Egzersiz yapmak, dengeli beslenmek, sigarayı bırakmak ve düzenli sağlık kontrolü yaptırmak bunların başlıca örnekleridir.

Sağlık için yaşam tarzını değiştirme sürecidir. Sigarayı bırakma, egzersiz başlatma ve diyet iyileştirme gibi sağlıklı davranışları benimseme ve sürdürmenin psikolojik süreçlerini inceleyen bir alandır.

Kişinin ciddi bir hastalığa yakalandığı veya yakalanacağına dair aşırı endişe ve kaygı yaşadığı bir durumdur. Gerçekte sağlıkta büyük bir sorun olmasa bile sürekli kaygı duyulması bu durumun temel özelliğidir.

Ortoreksiya, sağlıklı yiyeceklere duyulan takıntının o denli aşırıya kaçması durumudur ki bu durum günlük yaşamı ve zihinsel dengeyi olumsuz etkilemeye başlar.

Gelir, eğitim, konut, istihdam gibi sosyal çevrenin sağlık üzerindeki etkisini açıklayan bir kavramdır. Bireyin sağlığının sosyal koşullarla derin bir bağ içinde olduğunu ortaya koymaktadır.

Sağlıklı çatışma, anlaşmazlıklardan kaçmadan birbirine saygı göstererek çözüm üretme biçimidir. Bu tür çatışmalar ilişkiyi daha da derinleştirir.

Sağlıklı sınırlar, kendiniz ile diğerleri arasında uygun bir psikolojik mesafe belirleyerek karşılıklı saygıyı korumak anlamına gelir. Sağlıklı sınırlar ilişkileri daha derin ve rahat hale getirir.

Birbirine saygı duyulan, güvenilen ve dürüstçe iletişim kurulan bir ilişkiyi ifade eder.

Sağlıklı başa çıkma, stres veya zorluklarla karşılaşıldığında kendine ve çevreye zarar vermeden etkili biçimde üstesinden gelme yöntemlerini ifade eder. Bu, zihni korumak için yapılan bilge bir seçimdir.

Gelişme sağlayabilecek noktaları belirleyen ve ileriye dönük yararlı bir yol sunan, saygılı ve belirli geri bildirim.

Bu, danışma odası yerine açık havada birlikte yürüyerek gerçekleştirilen bir terapi yöntemidir. Yürüyüşün fiziksel etkileri ve doğanın huzur verici atmosferi bir araya gelerek içini açmayı çok daha kolaylaştırabilir.

Zihnimizin ayrı öğeleri otomatik olarak anlamlı bir bütün olarak düzenlediği algı yasalarıdır. 'Bütün, parçaların toplamından büyüktür' ilkesi, zihnimizin dünyayı anlamlandırma biçimini açıklar.

'Şimdi ve burada'daki deneyimi ve farkındalığı ön plana çıkaran bir terapi yöntemidir.

Oyun bozukluğu, kişinin oyun oynamayı kontrol edememesi ve günlük yaşamını ciddi biçimde sekteye uğratacak düzeyde aşırı oyuna dalması durumudur.

Kontrol etmesi son derece güç olan, aşırı yoğun ve patlayıcı bir öfke duygusudur.

Karar felci, aşırı analiz, yanlış karar verme korkusu veya çok fazla seçenek nedeniyle herhangi bir seçim yapılamaması durumudur.

Gün içinde çok fazla karar vermek zorunda kaldığımızda yargılama gücümüzün azaldığı ve zihinsel olarak tükendiğimiz bir olguyu ifade eder.

Bu, psikolojinin eski bir tartışmasıdır: eylemlerimiz önceden belirlenmiş nedenler tarafından mı şekillenir, yoksa kendi başımıza özgürce seçim yapabilir miyiz?

Yaşam boyunca edinilen deneyim ve öğrenme yoluyla biriken bilgi ve becerileri kullanma yeteneğidir; yaşlandıkça daha da gelişir.

Karar vermekte güçlük çekmek çoğunlukla yanlış seçim yapma korkusundan kaynaklanır. Mükemmel bir karar yerine 'yeterince iyi' bir karar vermeyi hedefleyin.

İki olayın birlikte gerçekleşmesinin, tek bir olayın gerçekleşmesinden daha olası göründüğü bir akıl yürütme hatasıdır.

Evlilik yaşamında hissedilen genel mutluluk ve memnuniyet düzeyidir. İletişim, güven ve yakınlık gibi pek çok unsurun uyum içinde olduğu durumlarda artan bu kavram, ilişkinin sağlığını gösteren önemli bir göstergedir.

Alçakgönüllülük, kendi güçlü yönlerini ve sınırlarını olduğu gibi görmek ve başkalarının değerine saygı duymak anlamına gelir. Kendini küçümsemek değil, dengeli bir öz farkındalıktır.

Bu, kişinin kendi sınırlarını belirleyemediği ve başkalarının isteklerini koşulsuz kabul ettiği bir durumdur. Sınırlar olmadığında ilişkilerde kolayca tükenilir ve kişi kendini kaybeder.

Sınır koymak, neyi kabul edip neyi etmeyeceğinizi açıkça belirtmektir. Bu, zamanınızı, enerjinizi ve duygusal alanınızı korur.

Duygularını, zamanını ve enerjini korumak için başkalarıyla ilişkilerinde sağlıklı sınırlar belirleme yöntemidir. Sınır koymak bencillik değil, öz-bakımın temelidir.

Fiziksel, duygusal ya da psikolojik sınırların tekrar tekrar aşılmasıyla oluşan travmadır.

Eşiksellik, 'arasında' olma psikolojik halidir — önceki bir aşamayı geride bırakmış ama henüz bir sonrakine ulaşamamış olmak.

Yoğun duygular, terk edilme korkusu ve inişli çıkışlı ilişkilerle giden bir ruh sağlığı durumudur.

Bir danışman, danışanının belirli bir kişiye ciddi zarar verme riski taşıdığına karar verdiğinde, gizliliği ihlal ederek bu tehlikeyi bildirmesi gereken yasal ve etik bir yükümlülüktür.

Normal yaşlanma ile demans arasındaki ara bir evre olup bilişsel işlevler yaşıtlara kıyasla azalmış olmakla birlikte günlük yaşam sürdürülebilir durumdadır.

Kafa derisine manyetik alan uygulayarak beynin belirli bölgelerini uyaran, cerrahi gerektirmeyen bir tedavi yöntemidir. Özellikle ilaç tedavisine yanıt vermeyen depresyon vakalarında etkinliği kanıtlanmış olup yaygın biçimde kullanılmaktadır.

İş yaşamında zamanla büyüme, güçlü yanlarını tanıma, yeni beceriler edinme ve kendine uygun bir yön oluşturma sürecidir.

Birine küçümseyici veya saygısız bir tavırla bakma durumu.

Çok büyük, güzel ya da sıra dışı bir şey karşısında hissedilen derin etkilenme.

Bu, maniden daha hafif bir ruh hali yükselme durumudur. Üretken hissettirse de dikkat edilmesi gerekir.

Mevsimler değiştiğinde ortaya çıkan ruh hali dalgalanmalarını, isteksizliği ve bungunluğu sağlıklı biçimde yönetme yollarıdır.

Belirli bir mevsimde, özellikle sonbahar ve kış aylarında tekrarlayan bir şekilde ortaya çıkan üzüntü ve enerji düşüklüğü halidir.

Belirli bir mevsimde (özellikle kışın) depresyon belirtilerinin ortaya çıktığı bir durumdur. Güneş ışığı eksikliğiyle ilişkilidir.

Bir işi planlarken, o işin gerçekte olduğundan daha hızlı ve kolay tamamlanacağını iyimser bir şekilde tahmin etme eğilimidir. Neredeyse herkesin yaşadığı çok yaygın bir bilişsel önyargıdır.

Başarılı ve yetenekli görünürken, başkalarının nadiren gördüğü amansız endişe, mükemmeliyetçilik ve iç baskı yaşamak.

Kişilik psikolojisinin babası olarak anılan Allport, bireyin kendine özgü kişilik özelliklerini (trait) merkeze alarak kişiliği anlamaya çalışmıştır. Her insanın eşsiz bir varlık olduğunu bilimsel olarak ortaya koymuştur.

Karşı tarafı aile, arkadaşlar ve tanıdıklar gibi destek sistemlerinden yavaş yavaş uzaklaştırarak yalnızca manipülatöre bağımlı hale getirme stratejisidir.

Yeteneklerin doğuştan geldiğine ve değiştirilemeyeceğine dair inanç. 'Ben zaten böyleyim' düşüncesi bunun özüdür.