Thuật ngữ tâm lý học A–Z

Phân biệt tuổi tác là thành kiến hoặc kỳ thị đối với người khác dựa trên độ tuổi, phổ biến nhất là với người lớn tuổi, nhưng cũng ảnh hưởng đến người trẻ.

Lĩnh vực nghiên cứu các hiện tượng và quy luật tâm lý xuất hiện trong các mối quan hệ tình cảm. Bao gồm toàn bộ quá trình của tình yêu như sự thu hút, tình yêu, xung đột và chia tay.

Đây là phương pháp trị liệu xuất phát từ Phần Lan, trong đó bệnh nhân, gia đình và đội ngũ điều trị cùng nhau tham gia đối thoại cởi mở để quyết định hướng điều trị trong các tình huống khủng hoảng sức khỏe tâm thần. Tiếng nói của tất cả người tham gia đều được tôn trọng bình đẳng.

Cởi mở là thái độ linh hoạt, sẵn sàng đón nhận những ý tưởng mới, quan điểm khác biệt và những trải nghiệm xa lạ mà không có định kiến.

Viêm mãn tính trong cơ thể có liên quan mật thiết đến các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm và lo âu. Cơ thể và tâm trí luôn kết nối chặt chẽ với nhau.

Trí nhớ biểu tượng là một loại trí nhớ cảm giác lưu giữ hình ảnh sống động của những gì bạn vừa nhìn thấy trong một khoảnh khắc rất ngắn. Giống như chụp ảnh, nó ghi lại thông tin thị giác tức thì nhưng biến mất trong chưa đầy một giây.

Đây là lĩnh vực nghiên cứu ảnh hưởng của các trải nghiệm tâm linh — như ý nghĩa siêu việt của cuộc sống, cảm giác kết nối và ý thức về mục đích — đối với sức khỏe tâm thần. Đây là một khái niệm rộng, được phân biệt với tôn giáo thuần túy.

Phát triển trẻ sơ sinh là quá trình tăng trưởng về thể chất, nhận thức và cảm xúc diễn ra từ khi sinh ra đến khoảng 2 tuổi. Đây là giai đoạn đặt nền tảng cho sự phát triển suốt cả cuộc đời.

Đây là lĩnh vực nghiên cứu cho thấy thức ăn chúng ta ăn ảnh hưởng đến tâm trạng, chức năng nhận thức và sức khỏe tâm thần. Chế độ ăn lành mạnh cũng giúp ích cho sức khỏe tinh thần.

Trí tuệ tâm linh là khả năng khám phá ý nghĩa và mục đích sâu sắc của cuộc sống, đồng thời vượt qua khó khăn bằng sự khôn ngoan nội tâm. Đây là sức mạnh trí tuệ xuất phát từ nơi sâu thẳm nhất trong tâm hồn.

Lo âu dự phòng là sự lo lắng và sợ hãi về một sự kiện trong tương lai chưa xảy ra. Mối đe dọa trong trí tưởng tượng gây ra đau khổ thực sự về cảm xúc và thể chất ở hiện tại, thường không tương xứng với rủi ro thực tế.

Nỗi đau dự đoán là cảm giác buồn bã và đau khổ trước khi mất mát thực sự xảy ra. Đây là phản ứng tự nhiên khi chúng ta biết rằng một điều quan trọng sắp mất đi.

Tâm lý học Phòng ngừa là lĩnh vực tâm lý học hướng đến việc ngăn chặn các vấn đề sức khỏe tâm thần trước khi chúng xảy ra, phát hiện sớm và ngăn chặn sự trầm trọng hóa. Lĩnh vực này dựa trên niềm tin rằng phòng ngừa hiệu quả hơn điều trị.

Đây là những hành động được thực hiện để bảo vệ sức khỏe trước khi bệnh xảy ra. Tiêm phòng, khám sức khỏe định kỳ, tập thể dục và ăn uống cân bằng đều thuộc nhóm này.

Orbiting là hành động sau khi chia tay vẫn tiếp tục 'thích' bài đăng hay xem story của đối phương trên mạng xã hội, như thể đang quay quanh họ từ xa mà không liên lạc trực tiếp.

Đây là hiện tượng thông tin sai lệch tiếp nhận sau một sự kiện làm biến dạng ký ức ban đầu về sự kiện đó. Ký ức của chúng ta có thể thay đổi dễ dàng hơn chúng ta nghĩ.

Khi có nhiều cách giải thích khác nhau, nguyên tắc này cho rằng giải thích đơn giản nhất thường có khả năng đúng nhất. Trong tâm lý học, nguyên tắc này được dùng để cảnh giác với những diễn giải phức tạp không cần thiết.

Đối phó với nỗi đau và sự thất vọng khi lời nói hoặc ý định của bạn bị hiểu sai so với ý nghĩa bạn muốn truyền đạt.

Oxytocin là hormone liên quan đến tình yêu, sự gắn kết và lòng tin, còn được gọi là 'hormone của tình yêu'. Nó giúp chúng ta cảm thấy ấm áp và kết nối với những người xung quanh.

Cái bẫy khiến bạn đem cuộc sống thật của mình so với những gì đẹp nhất người khác đăng lên mạng.

Bản sắc trực tuyến là cách bạn thể hiện và xây dựng bản thân trên internet và mạng xã hội. Nó có thể giống hoặc khác với con người thực của bạn ngoài đời.

Trị liệu trực tuyến là hình thức nhận tư vấn tâm lý và điều trị qua internet bằng video call, điện thoại hoặc chat. Bạn có thể nhận được sự chăm sóc tâm lý chuyên nghiệp mà không bị giới hạn bởi thời gian hay địa điểm.

Trị liệu trực tuyến là phương thức nhận tư vấn và điều trị tâm lý qua internet, mang lại lợi thế lớn về khả năng tiếp cận và sự tiện lợi.

Hiệu ứng giải ức chế trực tuyến mô tả xu hướng con người hành xử táo bạo hoặc hung hăng hơn trên mạng so với ngoài đời thực. Sự ẩn danh và môi trường không gặp mặt trực tiếp làm suy yếu khả năng tự kiểm duyệt.

Triết lý thẩm mỹ Nhật Bản tìm thấy vẻ đẹp trong sự không hoàn hảo, vô thường và chưa hoàn chỉnh — một liều thuốc nhẹ nhàng cho chủ nghĩa hoàn hảo và cánh cửa dẫn đến sự chấp nhận sâu sắc hơn.

Đây là xu hướng muốn làm mọi thứ một cách hoàn hảo. Những tiêu chuẩn quá cao đôi khi có thể khiến bản thân trở nên kiệt sức và khổ sở.

Học cách buông bỏ áp lực phải làm mọi thứ thật hoàn hảo và trở nên nhẹ nhàng hơn với bản thân.

Hành vi lặp đi lặp lại nhằm làm tổn thương, làm nhục hoặc cô lập một người yếu thế hơn.

Ngoại tình là hành động chia sẻ sự thân mật về mặt cảm xúc hoặc thể chất với người khác ngoài mối quan hệ, vượt qua ranh giới mà cả hai người đã đồng thuận. Nó để lại những vết thương sâu sắc trong mối quan hệ, nhưng sự hồi phục không phải là điều không thể.

Hình thức chăm sóc sức khỏe tâm thần mà bạn đến thăm khám định kỳ tại phòng khám hoặc trung tâm tư vấn mà không cần nhập viện. Đây là hình thức phổ biến nhất để nhận hỗ trợ sức khỏe tâm thần trong khi vẫn duy trì cuộc sống hàng ngày.

Cô đơn là cảm giác đau khổ khi cảm thấy thiếu sự kết nối xã hội. Cảm giác này có thể khác với việc đơn thuần ở một mình.

Đại dịch cô đơn là hiện tượng cảm giác cô đơn lan rộng nhanh chóng trong xã hội hiện đại như một căn bệnh truyền nhiễm. Dù mọi người có vẻ kết nối với nhau, nhiều người vẫn cảm thấy cô lập sâu sắc vì thiếu những mối gắn kết cảm xúc thực sự.

Cô đơn là cảm giác thiếu kết nối thật sự với người khác, dù xung quanh bạn có thể có rất nhiều người.

Đây là hiện tượng phân ly xảy ra ngay trong lúc hoặc ngay sau khi sang chấn tâm lý xảy ra. Bạn có thể cảm thấy như những gì đang xảy ra không phải với mình, hoặc cảm giác về thời gian bị thay đổi.

Tăng trưởng sau chấn thương là khi một người trưởng thành hơn so với trước đây và trải qua những thay đổi tích cực trong quá trình vượt qua chấn thương tâm lý.

Chấn thương tâm lý là khi một trải nghiệm gây sốc quá mức chịu đựng để lại vết thương sâu trong tâm trí.

Mất mát chấn thương là trải nghiệm mất đi người thân yêu theo cách đột ngột và gây sốc, khiến nỗi đau buồn và chấn thương tâm lý ập đến cùng một lúc.

Đây là trạng thái mà sau khi trải qua một sự kiện chấn thương, ký ức về sự kiện đó cứ liên tục ùa về và gây ra đau khổ kéo dài.

Động lực bên ngoài xuất phát từ các lý do bên ngoài như phần thưởng, sự công nhận hoặc tránh bị trừng phạt.

Đây là xu hướng nhận thức rằng các thành viên của nhóm mà mình không thuộc về đều giống nhau. Cảm giác 'những người đó đều như nhau cả' chính là biểu hiện của hiện tượng này.

Hướng ngoại là xu hướng lấy năng lượng từ việc giao tiếp và ở bên cạnh mọi người. Đây là đặc điểm của người năng động và thích giao lưu.

Trí nhớ hiện minh là loại ký ức mà chúng ta có thể chủ động gợi lại một cách có ý thức. Đây là những ký ức có thể nhớ lại một cách có chủ đích, như tối qua bạn đã ăn gì hay thủ đô của Việt Nam là ở đâu.

Một phương pháp rèn luyện thân-tâm kết hợp tư thế cơ thể, hơi thở và thiền định, rất hiệu quả trong việc quản lý căng thẳng.

Liệu pháp Yoga tích hợp các tư thế, kỹ thuật thở và thiền định của yoga vào tâm lý trị liệu nhằm phục hồi sự cân bằng giữa thân và tâm. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc giảm nhẹ các triệu chứng chấn thương tâm lý, lo âu và trầm cảm.

Một vòng luẩn quẩn trong mối quan hệ, trong đó một người liên tục đòi hỏi giải quyết vấn đề trong khi người kia né tránh cuộc trò chuyện và rút lui.

Đây là mô hình các tầng nhu cầu của con người do Abraham Maslow đề xuất, từ nhu cầu sinh lý đến tự hiện thực hóa bản thân. Lý thuyết cho rằng các nhu cầu cơ bản phải được đáp ứng trước khi con người có thể theo đuổi các nhu cầu ở mức cao hơn.

Lòng dũng cảm là sức mạnh nội tâm giúp bạn bước tiếp dù trong lòng vẫn còn sợ hãi.

Không gian tôn trọng, nơi những cuộc trò chuyện khó vẫn có thể diễn ra một cách chân thành.

Tha thứ là sự lựa chọn buông bỏ cơn giận và oán hận đối với người đã làm tổn thương bạn.

Tha thứ là một quá trình tâm lý buông bỏ những cảm xúc tiêu cực đối với người hoặc tình huống đã làm tổn thương bạn. Đây là hành động vì chính bản thân bạn, không phải vì người kia.