Hiểu về tâm lý

Heuristic về tính sẵn có là xu hướng đánh giá khả năng xảy ra của một sự kiện dựa trên việc các ví dụ có dễ dàng được nhớ đến hay không. Những sự kiện ấn tượng hoặc mới xảy ra thường được cảm nhận là phổ biến hơn thực tế.

Kích thích đề cập đến mức độ mà cơ thể và tâm trí được kích hoạt và cảnh giác — từ giấc ngủ sâu ở mức thấp nhất đến sự hưng phấn cực độ hay hoảng loạn ở mức cao nhất.

Trí nhớ được lưu giữ lâu hơn khi việc học được phân bổ theo từng khoảng thời gian, thay vì học dồn tất cả một lúc.

Lý thuyết can thiệp giải thích cách các ký ức có thể cản trở lẫn nhau, khiến chúng ta khó nhớ lại thông tin cụ thể. Càng có nhiều ký ức tương tự nhau, chúng càng dễ bị lẫn lộn.

Cảm giác là quá trình các giác quan như mắt, tai, mũi, lưỡi, da tiếp nhận và phát hiện các kích thích từ bên ngoài. Đây là cửa ngõ đầu tiên để thông tin từ thế giới đi vào tâm trí chúng ta, là điểm khởi đầu của tri giác và nhận thức.

Trí nhớ cảm giác là hệ thống lưu trữ thông tin đến từ các giác quan trong một khoảng thời gian rất ngắn (1–3 giây). Đây là cửa ngõ đầu tiên của trí nhớ, chỉ những thông tin được chú ý mới được chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Lòng biết ơn là cảm giác nhận ra và trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Ngay cả những khoảnh khắc biết ơn nhỏ bé cũng có thể mang lại hạnh phúc lớn lao.

Lao động cảm xúc là khi công việc hoặc hoàn cảnh yêu cầu bạn thể hiện cảm xúc khác với những gì bạn thực sự cảm thấy bên trong.

Độ tinh tế cảm xúc là khả năng phân biệt cảm xúc một cách chính xác — vượt ra ngoài 'vui' hay 'buồn' để xác định chính xác bạn đang cảm thấy gì.

Là một cơ chế phòng vệ của tâm trí, khi những cảm xúc hay ký ức quá khó chịu đựng bị đẩy ra khỏi ý thức mà chính bạn không hề hay biết. Khác với kìm nén cảm xúc — khi bạn nhận ra và cố chịu đựng — dồn nén diễn ra một cách vô thức.

Là khi bạn vẫn cảm nhận cảm xúc nhưng cố đè nén để nó không lộ ra qua nét mặt, lời nói hay hành động. Trong chốc lát thì có thể giúp ích, nhưng nếu thành thói quen, cả tâm trí lẫn cơ thể đều dễ kiệt sức.

Dự đoán cảm xúc là quá trình tâm lý dự đoán trước cảm xúc mà một sự kiện trong tương lai sẽ gây ra, bao gồm cường độ và thời gian kéo dài của cảm xúc đó.

Mô hình mô tả cảm xúc dựa trên hai trục: dễ chịu hay khó chịu, và nhiều hay ít năng lượng.

Khả năng nhận ra mình đang cảm thấy cảm xúc gì trong thời điểm hiện tại. Đây là bước đầu tiên trong việc điều tiết cảm xúc.

Đây là hiện tượng cảm xúc của người khác 'truyền' sang bạn một cách tự nhiên. Cảm xúc cũng có thể lây lan đấy!

Khả năng nhận biết, trải nghiệm và điều chỉnh cách biểu đạt cảm xúc của bản thân. Đây là năng lực giúp chúng ta sống hài hòa với cảm xúc một cách lành mạnh.

Đây là các phương pháp tâm lý đa dạng được sử dụng để điều chỉnh loại cảm xúc, cường độ và thời gian kéo dài của chúng. Điều tiết cảm xúc lành mạnh là chìa khóa để có tâm trí ổn định và hạnh phúc.

Đây là việc thể hiện cảm xúc của bạn qua lời nói hoặc hành động. Biểu đạt lành mạnh giúp các mối quan hệ trở nên sâu sắc hơn.

Lối tắt tinh thần khi mọi người đưa ra phán đoán dựa trên cảm xúc hoặc trực giác thay vì phân tích lôgic.

Ký ức cảm xúc là hiện tượng những trải nghiệm đi kèm với cảm xúc mạnh mẽ được lưu trữ sống động và bền lâu hơn so với ký ức thông thường. Các cảm xúc như niềm vui, nỗi buồn và nỗi sợ hãi đóng vai trò củng cố và khắc sâu ký ức.

Đây là việc dùng cảm xúc để phán xét thực tế. Bạn cảm thấy 'Tôi lo lắng, vậy chắc chắn có nguy hiểm rồi'.

Xu hướng sẵn sàng đón nhận những trải nghiệm, ý tưởng và trí tưởng tượng mới. Đây là đặc tính phản ánh sự tò mò và sáng tạo.

Lý thuyết cho rằng con người hiểu và dự đoán thế giới thông qua hệ thống khái niệm (cấu trúc) độc đáo của riêng mình. Mỗi người được xem như một nhà khoa học theo cách riêng của họ.

Cá nhân hóa là xu hướng tự đổ lỗi cho bản thân về những việc không liên quan đến mình.

Đây là những quy luật tri giác mô tả cách tâm trí chúng ta tự động tổ chức các yếu tố riêng lẻ thành một tổng thể có ý nghĩa. Dựa trên nguyên lý 'tổng thể lớn hơn tổng các bộ phận', khái niệm này giải thích cách thức hoạt động cơ bản của tâm trí trong việc hiểu thế giới xung quanh.

Tê liệt quyết định là sự không thể đưa ra lựa chọn do phân tích quá mức, sợ quyết định sai, hoặc có quá nhiều lựa chọn.

Mệt mỏi quyết định là hiện tượng khi phải đưa ra quá nhiều quyết định trong ngày khiến khả năng phán đoán suy giảm và tinh thần trở nên kiệt sức.

Đây là một cuộc tranh luận lâu đời trong tâm lý học về việc liệu hành động của chúng ta có bị quyết định bởi những nguyên nhân đã định sẵn hay không, hay chúng ta có thể tự do lựa chọn cho bản thân mình.

Khả năng vận dụng kiến thức và kỹ năng tích lũy qua học hỏi và trải nghiệm — loại trí tuệ càng lớn tuổi càng phong phú hơn.

Một lỗi lý luận trong đó hai sự kiện xảy ra cùng nhau có vẻ có khả năng hơn là một trong những sự kiện đó xảy ra một mình.

Tính ranh giới là trạng thái tâm lý 'ở giữa' — đã rời bỏ giai đoạn trước nhưng chưa đến được giai đoạn tiếp theo.

Cảm giác kinh ngạc sâu sắc trước điều gì đó quá lớn lao, đẹp đẽ hoặc phi thường.

Ngụy biện lập kế hoạch là xu hướng dự đoán một cách lạc quan rằng một công việc sẽ hoàn thành nhanh hơn và dễ dàng hơn so với thực tế. Đây là một thiên kiến nhận thức rất phổ biến mà hầu như ai cũng từng trải qua.

Đây là niềm tin rằng năng lực là bẩm sinh và không thể thay đổi. Đó là suy nghĩ 'Tôi vốn dĩ đã như vậy rồi.'

Sự mệt mỏi cảm xúc xảy ra khi phải tiếp xúc lâu dài với nỗi đau của người khác.

Lý thuyết tâm lý học cho rằng phần lớn hành vi của con người được thúc đẩy bởi nhu cầu quản lý nỗi sợ hãi sâu sắc về cái chết — thông qua lòng tự trọng và thế giới quan văn hóa.

Đây là khi bạn rút ra kết luận về mọi tình huống chỉ dựa trên một hoặc hai trải nghiệm. Một sự kiện nhỏ được dùng để phán xét toàn bộ cuộc sống.

Thiên kiến quan sát là hiện tượng kỳ vọng, niềm tin và kinh nghiệm của người quan sát ảnh hưởng đến kết quả quan sát. Chúng ta có xu hướng dễ nhận ra những gì mình muốn thấy hơn.

Khái niệm rằng việc nhớ lại là một quá trình tái cấu trúc chủ động quá khứ, không phải là một bản phát lại chính xác của một bản ghi.

Phong cách quy nhân là mô hình thói quen mà một người dùng để giải thích tại sao các sự kiện tốt hay xấu xảy ra — liệu họ đổ lỗi cho bản thân hay hoàn cảnh, coi nguyên nhân là vĩnh viễn hay tạm thời, và tác động là rộng lớn hay hạn chế.

Nỗi nhớ là cảm giác thương nhớ sâu sắc dành cho một người thân yêu hay một khoảng thời gian quý giá không còn ở bên mình.

Đây là mặt tối tồn tại bên trong bạn nhưng bạn không muốn thừa nhận và cố giấu đi. Đó là phần con người mà bạn từ chối nhìn nhận về bản thân mình.

Sức mạnh duy trì đam mê và kiên trì hướng đến mục tiêu dài hạn. Đôi khi điều này quan trọng hơn cả tài năng.

Cảm xúc tích cực là thuật ngữ chung chỉ những cảm giác tốt đẹp như niềm vui, sự thích thú và sự hài lòng.

Đây là xu hướng nhìn nhận bản thân, tương lai và khả năng kiểm soát của mình tích cực hơn thực tế một chút. Mức độ ảo tưởng tích cực vừa phải có thể giúp ích cho sức khỏe tâm lý.

Thuyết Kỳ Vọng cho rằng hành động của một người phụ thuộc vào niềm tin rằng hành động đó sẽ mang lại kết quả tốt. Niềm tin rằng nỗ lực sẽ tạo ra thành tích, và thành tích đó sẽ dẫn đến phần thưởng có giá trị, chính là cốt lõi của động lực.

Sự tương đồng tâm trạng là xu hướng dễ nhớ và chú ý hơn đến những thông tin phù hợp với trạng thái cảm xúc hiện tại của bạn. Khi buồn, những ký ức buồn dễ ùa về hơn; khi vui, những ký ức hạnh phúc lại hiện lên rõ nét hơn.

Thiên lệch trí nhớ là hiện tượng cảm xúc hoặc niềm tin hiện tại làm méo mó ký ức của chúng ta. Trí nhớ của chúng ta không chính xác như ta vẫn nghĩ.

Kỹ thuật ghi nhớ là chiến lược hoặc phương pháp được dùng để ghi nhớ thông tin dễ dàng hơn. Có nhiều cách khác nhau như bài hát, từ viết tắt và liên tưởng hình ảnh.

Ký ức không được lưu trữ chính xác như một đoạn video, mà mỗi lần nhớ lại, nó được tạo dựng lại dưới ảnh hưởng của kiến thức và cảm xúc hiện tại. Ký ức của chúng ta thay đổi như một câu chuyện đang sống.