Değerlendirme Kuramı

Değerlendirme Kuramı Nedir?

Richard Lazarus tarafından geliştirilen ve diğer araştırmacılar tarafından genişletilen değerlendirme kuramı, duyguların dış olaylardan doğrudan değil, o olaylara ilişkin bilişsel değerlendirmelerimizden kaynaklandığını öne sürer. Bu kuram, aynı durumların neden farklı kişilerde birbirinden tamamen farklı duygusal tepkiler oluşturabildiğini açıklar.

Değerlendirme Süreci

Bir olayla karşılaştığımızda zihnimiz, olayı neredeyse anında ve otomatik olarak birçok boyutta değerlendirir: "Bu benim için önemli mi?", "Bu yararlı mı yoksa tehdit edici mi?", "Başa çıkabilir miyim?" ve "Kim sorumlu?". Bu hızlı değerlendirmeler hangi duygunun tetikleneceğini belirler. Tehdit olarak değerlendirilen durum kaygı doğurur; kayıp olarak değerlendirilen durum üzüntü doğurur; meydan okuma olarak değerlendirilen durum ise katılım ve motivasyon yaratır.

Aynı Durum, Farklı Duygular

Yağmurlu bir öğleden sonrayı düşünün. Piknik planları bozulan biri hayal kırıklığı hisseder; kuraklık çeken bir çiftçi rahatlama ve sevinç hisseder; içeride çalışan biri neredeyse hiç duygusal tepki vermez. Dış olay aynıdır — ancak duygusal sonuç, her kişinin değerlendirmesine göre tamamen farklılaşır.

Duygu Düzenlemesine Uygulanması

Değerlendirme kuramının en önemli çıkarımı, bir durumu değiştiremesek bile onu nasıl değerlendirdiğimizi değiştirebileceğimiz ve bunun duygusal tepkimizi dönüştürdüğüdür. Bu, bilişsel-davranışçı terapinin (BDT) temel mekanizmasıdır. Yaklaşan bir performans değerlendirmesini "işime yönelik bir tehdit" yerine "gelişim fırsatı" olarak yeniden değerlendirmek kaygıyı motivasyona dönüştürebilir.

Can'ın notu: Durumu değiştiremediğinde, bakış açını değiştirmeyi dene. Aynı yağmur biri için nimet, diğeri için hayal kırıklığıdır — yorumun, duygusal gerçekliğini olayın kendisinden daha fazla şekillendirir.