Travma ve stres

Bir çocuğun çok korkutucu, acı verici ya da baş etmesi zor deneyimler yaşaması sonucu oluşabilen duygusal yaralardır.

Tehdit hissedildiğinde karşı tarafı memnun ederek ve boyun eğerek tehlikeden kaçınmaya çalışılan içgüdüsel bir hayatta kalma tepkisidir. Bu başa çıkma biçimi özellikle çocuklukta travma yaşamış kişilerde sıkça görülür.

Uyku sırasında ortaya çıkan canlı ve rahatsız edici rüyalar olup travma sonrasında sıkça yaşanabilir.

Travma anılarını yeniden işlemek için göz hareketlerinden yararlanan bir psikoterapi tekniğidir.

Kriz durumlarına karşı önceden hazırlanan somut bir başa çıkma planıdır. Kendine zarar verme veya intihar dürtüleri geldiğinde adım adım takip edilebilecek güvenli davranış rehberidir.

Travma veya sarsıcı bir deneyimin ardından dünyanın artık güvenli olmadığını hissetme halidir. Daha önce doğal karşılanan güvenlik duygusu çöküverir.

Bağlanma yarası, bakım verenlerle olan ilişkilerden çocuklukta oluşan derin duygusal bir yara izidir. En çok ihtiyaç duyulan anlarda güvenlik, teselli veya sevgi yeterince verilmediğinde zihnde derin izler bırakır.

Bağlanma travması, bir çocuğun birincil bakıcısıyla kurduğu erken bağın istismar, ihmal, tutarsızlık veya ani ayrılık nedeniyle bozulmasından kaynaklanan derin psikolojik bir yaradır; bu durum kişinin yaşamı boyunca başkalarıyla ilişki kurma biçimini etkiler.

Sözel istismar, karşıdaki kişinin duygularını yaralamak ve özsaygısını yıkmak amacıyla sözlerin kullanılması eylemidir. Tekrarlanan hakaret, suçlama, tehdit ve alay etme davranışları derin psikolojik travmalar bırakır.

Tarihsel travma, belirli bir grup ya da etnik topluluğun tarihsel olarak yaşadığı büyük çaplı travmanın nesiller boyunca aktarılması olgusunu ifade eder. Geçmişin yaraları, günümüz neslinin ruh sağlığını da etkileyebilir.

Bir kişinin üstlenmesi gereken rol ve sorumlulukların çok fazla olması nedeniyle psikolojik ve fiziksel olarak tükendiği bir durumdur. İş, aile ve toplumsal yaşamda aynı anda birden fazla rol üstlenilmesi gerektiğinde ortaya çıkar.

Travmanın yaşandığı an veya hemen sonrasında deneyimlenen dissosiyasyon olgusudur. Sanki başka birine oluyormuş gibi hissedilir ya da zaman algısı değişir.

Kişinin derin bir travmayı atlatma sürecinde öncesine kıyasla daha fazla gelişim yaşadığı ve olumlu değişimler deneyimlediği bir süreçtir.

Kaldırılması çok güç olan sarsıcı bir deneyimin zihinde derin bir yara bırakması durumunu ifade eder.

Sevilen birini ani ve sarsıcı bir şekilde kaybetme deneyimi; bu süreçte yas ve travma aynı anda yaşanır. Olağan yas sürecine travma tepkilerinin de eşlik ettiği karmaşık bir deneyimdir.

Yoga, fiziksel duruşları, nefes egzersizlerini ve meditasyonu bir araya getiren bir zihin-beden pratiğidir ve stres yönetiminde oldukça etkilidir.

Düzenli egzersiz; ruh halini iyileştirme, stresi azaltma ve bilişsel işlevleri geliştirme gibi olumlu psikolojik etkiler sağlar.

Mevcut başa çıkma yöntemlerinin yetersiz kaldığı, kişiyi derinden etkileyen zorlu psikolojik durumlara kriz denir.

İyi stres olarak da bilinen östres, uygun düzeydeki gerilim ve heyecanın motivasyonu ve büyümeyi desteklediği olumlu bir stres biçimidir. Stres her zaman kötü değildir!

Tıbbi travma, tıbbi deneyimlerden, örneğin prosedürlerden, hastaneye yatıştan veya teşhislerden kaynaklanan psikolojik sıkıntıdır. Hastane ziyaretleri veya tedavi sırasında hissedilen korku ve çaresizlik uzun süre kalabilir.

Stres tepkisinin tam tersi olan bu fizyolojik tepki, vücut ve zihnin bilinçli olarak gevşetilmesini sağlar.

Travmayı doğrudan yaşamadan, başkalarının travmasına maruz kalarak gelişen bir travmatik tepkidir.

İkincil travmatik stres, başka birinin travmatik deneyimine dolaylı olarak maruz kalmaktan kaynaklanan psikolojik sıkıntıdır.

Irk ayrımcılığı veya önyargı nedeniyle yaşanan psikolojik yara ve acıdır. Bunu doğrudan yaşamak ya da tanık olmak, her ikisi de zihin üzerinde derin bir etki bırakabilir.

İş-yaşam dengesi, iş hayatı ile kişisel yaşam arasında sağlıklı bir denge kurulması anlamına gelir.

Günlük sıkıntılar; trafik sıkışıklığı, iş teslim tarihleri ve ev işleri gibi her gün tekrarlanan küçük stres kaynaklarıdır. Küçük görünseler de birikince büyük yaşam olayları kadar ruh sağlığını etkileyebilirler.

Fiziksel, duygusal ve zihinsel sağlığınız için bilinçli olarak yaptığınız aktivitelerdir.

Kaygılı veya zor anlarda kendi kendimizi sakinleştirme ve dengeleme becerisidir. Beş duyuyu kullanarak veya rahatlatıcı etkinlikler aracılığıyla kendimize bakım yapma yöntemidir.

Psikiyatrist Johannes Schultz tarafından geliştirilen, ağırlık ve sıcaklık hissi uyandıran öz-telkin cümleleriyle bedenin otonom sinir sistemini sakinleştirmeye yönelik bir rahatlama tekniği.

Travma olayını flaşbekler, kabuslar ve zorla gelen anılar aracılığıyla tekrar tekrar yeniden deneyimleme belirtisidir. PTSD'nin temel semptomlarından biri olarak kabul edilir.

Doğal afetler veya insan kaynaklı felaketler gibi afet durumlarında insanların psikolojik sağlığını korumaya ve iyileşmelerine yardımcı olmaya odaklanan bir alandır. Afet sonrasında herkes psikolojik yara alabildiğinden sistematik psikolojik destek büyük önem taşır.

Yeniden travmatizasyon, bir kişinin geçmişte yaşadığı travmaya benzer durumlarla karşılaştığında orijinal travma tepkilerinin yeniden etkinleşmesidir. Bu, orijinal travmatik olayın yeniden yaşanıyormuş gibi hissettirebilir.

Savaş ya da çatışma sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilen yoğun zihinsel ve bedensel stres tepkisidir.

Psikolojik çatışmanın duyusal veya motor işlev bozukluğu (felç, görme kaybı gibi) olarak ortaya çıktığı bir bozukluk.

Vücuttaki kasları tek tek kasıp gevşeterek genel bir rahatlama elde etmeyi sağlayan bir tekniktir.

Stres veya travma ne kadar çok tekrarlanırsa, giderek daha küçük uyaranlara bile o kadar güçlü tepkiler ortaya çıkar. Tıpkı bir kıvılcımın giderek daha kolay aleve dönüşmesi gibi.

Büyük bir kaza, afet veya şiddet olayını yaşadıktan ya da tanık olduktan sonra ortaya çıkan yoğun stres tepkisidir.

Sevilen birini kaybettikten sonra günlük yaşamı zorlaştıracak kadar uzun süre yoğun bir üzüntünün devam ettiği bir durumdur. Zaman geçse de kayıptan kaynaklanan acıdan kurtulmak güçleşir.

İş ortamında ortaya çıkan stres olup aşırı iş yükü, kişilerarası ilişkiler ve rol çatışmaları başlıca nedenleri arasındadır.

İş yerinde yaşanan ciddi duygusal şoklar veya tekrarlayan stres nedeniyle derin psikolojik yaralar oluşan bir durumdur. İş yeri zorbalığı, haksız muamele ve aşırı iş baskısı bu durumun başlıca nedenleri arasında yer alabilir.

Bir topluluğun hep birlikte yıkıcı bir olay yaşaması sonrası oluşan ortak ruhsal yaradır.

Bu kavram, afet veya kaza yerlerine ilk ulaşan itfaiyeciler, polisler ve sağlık görevlileri gibi kişilerin yaşadığı psikolojik travmayı ifade eder. Başkalarını kurtarmaya çalışırken kendi ruhları da derin yaralar alabilir.

Korkutucu ya da çok zor bir doğum deneyiminin ardından kalan duygusal yara.

Stres hormonu olan kortizolün vücutta normal şekilde salgılanamaması ve dengesinin bozulması durumudur.

Dijital cihazların ve teknolojinin aşırı kullanımından veya hızlı değişimlere uyum sağlayamamaktan kaynaklanan strestir. Sürekli bağlantıda olma baskısı ve bilgi yüklemesi zihinsel yorgunluğa yol açabilir.

Tehdit hissettiğimizde karşı koyup savaşmaya yönelik içgüdüsel bir hayatta kalma tepkisidir. Öfke, saldırganlık ve karşı koyma davranışları şeklinde ortaya çıkar; vücudumuzun tehlikeden kendini korumaya çalışan doğal bir savunma mekanizmasıdır.

Travma yaşadıktan sonra duygusal iyileşmeyi desteklemek ve günlük hayata dönmek için kullanılan yöntemlerin tümüdür.

Travmatik bir deneyimin ardından ortaya çıkan çeşitli psikolojik ve fiziksel tepkilerdir.

Travma anlatısı, travmatik deneyimin bir hikâye olarak düzenlenerek ifade edildiği terapötik bir süreçtir. Parçalanmış ve dağınık acı verici anılar, kişinin kendi diliyle tutarlı bir anlatıya dönüştürülür.

İstismarcı bir ilişkide mağdur ile fail arasında oluşan güçlü ve irrasyonel duygusal bağa denir. İstismar ve aralıklı şefkatin tekrarlandığı ilişkilerde mağdur, faile karşı güçlü bir duygusal bağlılık hisseder.