Nörobilim ve sağlık

Uyku sırasında nefesin tekrar tekrar durduğu bir uyku bozukluğudur ve uyku kalitesini ciddi ölçüde düşürür.

Uyku borcu, ihtiyaç duyulan uykudan daha az uyuyarak biriken uyku açığıdır.

Günlük uyku düzenini kayıt altına alan bir araçtır; uyku sorunlarını tespit etmeye ve iyileştirmeye yardımcı olur.

Yatakta geçirilen süreyi gerçek uyku süresine göre kısıtlayarak uyku verimliliğini artırmaya yönelik bir yöntemdir.

Uykunun belleğin depolanması ve düzenlenmesinde kritik bir rol oynadığı, beyin biliminin ortaya koyduğu önemli bir gerçektir.

Dendritler, sinir hücresinden ağaç dalları gibi uzanan yapılardır ve diğer sinir hücrelerinden gelen sinyalleri alma görevini üstlenirler. Beynin bilgi alıcı antenleri olarak tanımlanabilirler.

Reseptör, sinir hücrelerinin yüzeyinde bulunan özel bir yapıdır; nörotransmiterler buraya bağlanarak hücreye sinyal iletir.

Miyelin kılıfı, sinir hücresinin aksonunu saran yağlı bir yalıtım tabakasıdır ve elektrik sinyallerinin hızla iletilmesine yardımcı olur. Miyelin kılıfının sağlıklı olması, beyin ile vücut arasındaki iletişimin düzgün işlemesi için gereklidir.

Ekran süresi, akıllı telefon, bilgisayar ve televizyon gibi ekranlara bakarak geçirilen zamanı ifade eder. Aşırı ekran süresi, ruh sağlığı ve fiziksel sağlık üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.

Sinaps, iki nöron arasındaki bağlantı noktasıdır ve sinyallerin bir nörondan diğerine iletildiği yerdir.

Beynin, deneyim ve öğrenmeye bağlı olarak sinir hücreleri arasındaki bağlantıları (sinapsları) güçlendirme veya zayıflatma konusundaki esnek yeteneğidir.

Bu, beynin verimli çalışabilmek için kullanılmayan sinir bağlantılarını temizlediği doğal bir süreçtir.

Talamus, duyusal bilgileri alarak beyin korteksinin uygun bölgelerine ileten bir beyin yapısıdır.

Hipotalamus, vücut sıcaklığı, açlık, susuzluk ve uyku gibi fizyolojik denge süreçlerini düzenleyen küçük bir beyin bölgesidir.

Beynin bir bölgesinden diğerine sinyal ileten sinir lifi demetleridir. Alışkanlıklarımız, duygularımız ve düşünme biçimlerimizin tamamı bu yollar boyunca şekillenir.

Belirli bir işlevi yerine getirmek için birlikte çalışan sinir hücrelerinin ağıdır. Duygular, düşünceler ve davranışların tamamı bu devrelerin faaliyetiyle oluşur.

Beynin deneyimlere bağlı olarak yapısını ve işlevini değiştirme kapasitesi.

Bunlar beyinde sinir hücrelerini destekleyen, koruyan ve besleyen hücrelerdir. Sinir hücrelerinin güçlü yardımcıları olarak beyin işlevlerinin sürdürülmesinde vazgeçilmez bir rol oynarlar.

Sinir sistemi ile endokrin sistemin (hormon sistemi) birlikte çalıştığı bir sistemdir. Stres, duygular, uyku ve iştahı düzenleyerek vücut ve zihin dengesini korur.

Her insanın beyninin farklı çalışmasını doğal bir çeşitlilik olarak gören bir bakış açısıdır. ADHD, otizm spektrumu gibi durumlar 'kusur' değil, 'farklılık' olarak anlaşılır.

Sinir sisteminin çevreyi güvenlik, tehlike veya yaşam tehdidi açısından otomatik olarak taradığı bilinçsiz süreç — bilinçli farkındalığın altında gerçekleşir ve tüm sosyal ve duygusal davranışı şekillendirir.

Sinir hücrelerinin giderek hasar görerek yok olduğu hastalıkları ifade eder. Alzheimer hastalığı ve Parkinson hastalığı en bilinen örneklerdir; bilişsel ve motor işlevleri etkilerler.

Nöropeptitler, sinir hücrelerinde üretilen küçük protein parçacıklarıdır ve duyguları, ağrıyı ve stres tepkilerini düzenleyen kimyasal iletici maddeler olarak görev yaparlar. Endorfinler ve oksitosin bunların en bilinen örnekleridir.

Karar verirken vücudumuzda hissettiğimiz duyumlar — sezgi, kaygı gibi bedensel sinyaller — önemli bir rol oynar. Bu hipotez, duyguların ve bedensel hislerin karar alma sürecinde kilit bir işlev üstlendiğini açıklar.

Afazi, beyin hasarından kaynaklanan edinilmiş bir dil bozukluğudur; konuşma, anlama, okuma veya yazma yeteneğini etkiler. Zeka genellikle korunur, ancak dil işleme yolları bozulur.

Dikkat, öğrenme, hafıza oluşumu ve kas kasılmasında görev alan bir nörotransmitter.

Kronik stresin vücut ve beyne birikmesiyle oluşan kümülatif aşınma — hayatın taleplerine tekrar tekrar uyum sağlamanın toplam biyolojik bedeli.

Radyoaktif izleyiciler kullanarak beyin aktivitesini ve metabolizmasını gerçek zamanlı olarak gözlemlemeye yarayan bir görüntüleme tekniğidir. Beynin gerçekte nasıl çalıştığını gösterir.

Beyin tarafından doğal olarak üretilen, ağrıyı azaltan ve mutluluk hissi veren bir maddedir.

Rol çatışması, birbiriyle bağdaşması güç rol beklentilerine aynı anda maruz kalındığında hissedilen gerilimdir.

İş kapsamının, sorumlulukların ve beklentilerin net olmaması nedeniyle yaşanan karmaşa ve kafa karışıklığı durumudur.

Vücuttaki kronik inflamasyonun depresyon, kaygı gibi ruh sağlığı sorunlarıyla derin bir bağlantısı olduğu bilinmektedir. Beden ve zihin birbirine sıkı sıkıya bağlıdır.

Sevgi, bağlılık ve güvenle ilişkili olan bu hormona 'aşk hormonu' da denir.

İnternet ve sosyal medyada kendini ifade etme ve oluşturma biçimidir. Çevrimdışı kimlikle aynı olabileceği gibi, ondan oldukça farklı da olabilir.

İnsanların çevrimiçi ortamda çevrimdışı hayata kıyasla daha cesur ya da saldırgan davranması olgusudur. Anonimlik ve yüz yüze olmayan ortam öz-denetimi zayıflatır.

Düzenli fiziksel egzersiz, beynin yapısı ve işlevleri üzerinde olumlu etkiler yaratır. Egzersiz, ruh halini iyileştirme, hafızayı güçlendirme ve stresi azaltmada büyük yardım sağlar.

Vücut ve zihni rahatlatmaya yönelik çeşitli teknikler aracılığıyla uykuya yardımcı olan bir eğitimdir.

Uykusuzlukta hem uyku alışkanlıklarını hem de uykuya dair kaygılı düşünceleri ele alan terapidir.

Vücudun yaklaşık 24 saatlik iç saati; uyku, enerji ve günlük işleyişi düzenlemeye yardımcı olur.

Beden saatinin günlük yaşamla uyuşmaması sonucu ortaya çıkan uyku sorunlarıdır.

Hipnagoji, uyanıklık ile uyku arasındaki geçiş durumunda yaşanan canlı duyusal deneyimlerdir — görüntüler, sesler ve fiziksel hisler.

Bu yöntem, yatak ile uyku arasındaki bağı güçlendirerek yatağa uzanıldığında doğal olarak uykunun gelmesini sağlar.

Agonist, bir reseptöre bağlanarak onu aktive eden ve biyolojik bir yanıt üreten bir maddedir — kilide tam oturan ve onu açan bir anahtar gibi.

Konfabulasyon, beynin bilinçsizce bellek boşluklarını makul ama uydurulmuş bilgilerle doldurması durumudur — yalan söylemek değil, icat edilen ayrıntılara gerçekten inanmak.

Sinir hücresinin salgıladığı nörotransmitterleri yeniden geri çektiği bu süreç, sinyal iletimini düzenleyen önemli bir mekanizmadır.

Ön singulat korteks (ASK), frontal lob ile limbik sistem arasında yer alan bir beyin bölgesidir. Çatışma algılama, duygu düzenleme, ağrı işleme ve karar vermede merkezi bir rol oynar.

Beynin en ön kısmında yer alan en büyük bölge olup düşünme, planlama, karar verme ve duygu düzenleme gibi üst düzey bilişsel işlevlerden sorumludur. Bizi 'biz yapan' bölge olarak da bilinir.

Alnın hemen arkasında yer alan ve yargılama, planlama ile duygu düzenleme gibi üst düzey işlevlerden sorumlu beyin bölgesidir.

Bir organizasyonda ödüllerin, prosedürlerin ve muamelenin ne kadar adil olduğuna dair algı düzeyidir. Bu algı, iş tatmini ve örgütsel bağlılığı doğrudan etkiler.

Örgüt kültürü, bir organizasyonun üyelerinin paylaştığı değerler, inançlar ve davranış normlarının bütünüdür.