Zihni anlamak

Gerçekliği göz önünde bulundurarak istekler ile ahlak arasında denge kuran zihnin bir parçasıdır.

Bu eğri, yeni öğrenilen bilgilerin zaman geçtikçe ne kadar hızlı unutulduğunu gösterir. Öğrenmeden sonraki ilk gün en fazla unutma yaşanır ve tekrar, hafızayı korumanın anahtarıdır.

Yerkes-Dodson Yasası, orta düzeyde bir gerilim ve uyarılmanın en iyi performansı sağladığını, ancak çok az veya çok fazla uyarılmanın performansı düşürdüğünü belirtir.

Bilinçli olarak farkında olmadığımız düzeydeki uyaranların zihnimiz ve davranışlarımız üzerinde ince etkiler bıraktığı bir olgudur.

Yeni öğrenilen bilgilerin daha önce öğrenilen anıları engellemesi olgusudur. Yeni bir telefon numarasını ezberledikten sonra eski numarayı hatırlayamamak buna örnek gösterilebilir.

Gözle görülen şeylerin çok kısa bir süre boyunca net bir şekilde hatırlandığı duyusal bellek türüdür. Tıpkı fotoğraf çeker gibi anlık olarak depolanır, ancak 1 saniyeden kısa sürede kaybolur.

Bir olaydan sonra karşılaşılan yanlış bilgilerin orijinal anıyı bozduğu bir olgudur. Belleğimiz sandığımızdan çok daha kolay değişebilir.

Bir olayı açıklayan birden fazla açıklama mümkün olduğunda, en basit açıklamanın doğru olma olasılığı en yüksektir. Psikolojide bu ilke, gereksiz yere karmaşık yorumlardan kaçınmak için kullanılır.

Her şeyi mükemmel yapma eğilimidir. Yüksek standartlar bazen kişinin kendisini çok zorlamasına neden olabilir.

Sosyal bağlantıların yetersiz olduğunu hissetmekten kaynaklanan acı verici bir duygudur. Tek başına olmaktan farklı olabilir.

İnsanlarla vakit geçirerek enerji kazanma eğilimidir. Canlı ve sosyal bir kişilik özelliğidir.

Açık bellek, bilinçli olarak hatırlayabildiğimiz anılardır. Dün akşam ne yediğimiz ya da Türkiye'nin başkentinin neresi olduğu gibi bilgileri kasıtlı olarak hatırlayabildiğimiz bellek türüdür.

Abraham Maslow tarafından önerilen, insan ihtiyaçlarının aşamalı bir modelidir. Bu teoriye göre, fizyolojik ihtiyaçlardan öz-gerçekleştirmeye kadar, temel ihtiyaçlar karşılanmadan daha yüksek düzeydeki ihtiyaçların peşinden gidilemez.

Bu teori, bir kavramı anlarken o kategorinin en tipik örneğini (prototip) esas alarak karar verdiğimizi savunur. Tıpkı 'kuş' denildiğinde akla ilk serçenin gelmesi gibi, zihnimizde her kategori için bir temsil imgesi bulunur.

Jung psikolojisinde arketip, kolektif bilinçdışında ikamet eden evrensel ve doğuştan gelen bir psikolojik örüntüdür — tüm insan kültürleri, mitler ve rüyalar arasında paylaşılan tekrarlayan sembolik bir imge veya temadır.

Bu, önceki bilgilere dayanmadan yeni problemleri mantıksal olarak çözebilme yeteneğidir. Örüntüleri fark etmek, akıl yürütmek ve esnek düşünmek bu zekanın temelini oluşturur; deneyimden bağımsız olarak işlev görür.

Bu, zihnin ses bilgisini kısa bir süre boyunca tekrarlayarak hafızada tutma mekanizmasıdır. Bir telefon numarasını ezberlemek için içimizden tekrar tekrar söylediğimizde, sesbilgisel döngü devreye giriyor demektir.

Bu bellek türü, dünya hakkındaki genel bilgi ve gerçekleri depolar. Belirli deneyimlerden bağımsız kavramlar, kelime anlamları ve kuralları içerir; dünyayı anlamamızın temelini oluşturur.

Kendinizin ve çevrenizdeki dünyanın farkında olma hali, düşünceleriniz, duyumlarınız ve şu anki deneyimleriniz dahil.

İd, içgüdüsel istek ve dürtülerden sorumlu olan zihnin en ilkel parçasıdır.

Bu teori, bilgiyi aynı anda hem dil hem de görüntü olmak üzere iki farklı yoldan işlediğimizde bellek ve anlayışın çok daha iyi hale geldiğini savunur. Yazı ve resmi birlikte gördüğümüzde neden daha iyi hatırladığımızı açıklar.

Bu teori, düşüncemizin iki farklı şekilde işlediğini öne sürer: hızlı ve sezgisel Sistem 1 ile yavaş ve analitik Sistem 2. Günlük yargıları ve karar verme süreçlerini anlamak için temel bir kavramdır.

Bu psikoloji yaklaşımı, her insanın büyüme ve kendini gerçekleştirme potansiyeline sahip olduğuna inanır. Olduğun gibi kendine saygı duymayı ve içindeki gücü keşfetmeyi önemli kabul eder.

Bir durumu gerçekte olduğundan daha olumsuz ya da daha uç görmeye yol açan düşünce kalıbıdır.

Bu, derin düşünmekten ve karmaşık sorunları keşfetmekten zevk alma eğilimini ifade eden kişisel bir yönelimdir. Biliş ihtiyacı yüksek olan kişiler yeni fikirleri ve zorlu görevleri severler.

Yerleri, yolları ve bağlantıları anlamamıza yardımcı olan zihinsel haritadır.

Zihnin hızlı karar vermek için kullandığı kestirme yollardan biri, ama bazen düşünceyi yanlış tarafa çekebilir.

Zihnin enerji tasarrufu yapmak için derin düşünmek yerine hızlı zihinsel kestirmelere yönelme eğilimidir.

Durum değiştiğinde düşünme biçimini uyarlayabilme becerisidir.

Duyguyu tetikleyen durumu farklı bir bakış açısıyla yeniden yorumlayarak duygunun kendisini doğal biçimde değiştiren bir duygu düzenleme yöntemidir. Duyguları bastırmaya göre zihin ve ilişkiler için daha sağlıklı olduğu bilinir.

Bir durumu nasıl yorumladığımız ve onun bizim için ne anlama geldiğine nasıl karar verdiğimizdir.

Bellekte depolanan bilgilerin ihtiyaç duyulduğunda geri çağrılması sürecidir. Belleğin üç aşamasının (kodlama–depolama–geri getirme) sonuncusu olan bu aşama, bir şeyi 'hatırladığımız' tam o andır.

Bireyin bizzat yaşadığı olayları, o anın zamanı, yeri ve duygularıyla birlikte hatırladığı otobiyografik bir bellek türüdür. 'Dün kafede arkadaşımla buluşmak' gibi somut deneyimlerin hatırlanması epizodik belleğe örnektir.

Uykuya dalmadan hemen önce bilinç ile bilinçdışı arasında yaşanan kendine özgü bir durumdur. Bu sırada canlı görüntüler veya sesler deneyimlenebilir; bu tamamen doğal bir olgudur.

Sosyal durumlarda kendi davranışlarını gözlemleme ve düzenleme yeteneğidir. İnsanlar kendilerini duruma göre ifade etme konusunda birbirinden farklıdır ve bu durum kişilerarası ilişkilerde ve öz anlayışta önemli bir rol oynar.

Öz-şema, kendiniz hakkında sahip olduğunuz inanç ve düşüncelerin sistematik bir çerçevesidir. 'Ben nasıl biriyim?' sorusuna verilen zihinsel bir harita gibidir ve deneyimleri yorumlamanızı ile davranışlarınızı belirlemenizi etkiler.

Zor anlarda kendinize de sıcak ve anlayışlı davranmaktır. Tıpkı bir arkadaşınıza davrandığınız gibi kendinize de nazik olun.

Kendi tutum ve duygularından emin olmadığımızda, iç durumumuzu anlamak için kendi davranışlarımızı gözlemleyerek sonuç çıkardığımızı öne süren bir teoridir. 'Bu şekilde davrandığıma göre, böyle biri olmalıyım' diye düşünmek buna örnek gösterilebilir.

Kendinizle ilişkilendirerek işlediğiniz bilgileri daha iyi hatırlama olgusudur. Kendinizle bağlantılı hikayeler ve deneyimler bellekte daha uzun süre ve daha canlı biçimde kalır.

'Ben nasıl bir insanım?' sorusuna verilen kişisel düşünce ve inançlardır.

Kendi hayatınızdaki seçimleri ve kararları kendinizin verebileceği hissidir. Özerklik, yeterlilik ve ilişkisellik temel unsurlarıdır.

Kişinin potansiyelini en üst düzeyde ortaya koyarak yaşamasıdır. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisinin zirvesinde yer alır.

Öz-yeterlilik, 'Bunu yapabilirim' şeklinde kendi yeteneklerine duyulan inançtır. Öz-saygıdan biraz farklı bir kavramdır.

Tekrarlanan pratik yoluyla edinilen bir beceri veya bilişsel sürecin, bilinçli çaba gerektirmeksizin akıcı biçimde gerçekleştirilebildiği durum.

Bir duruma karşı anında ve istemsizce oluşan değerlendirici düşünce — bilinçli muhakeme olmaksızın — ve duygular ile davranışları doğrudan etkiler.

'Gerçekten ben kimim?' sorusuna dair kararlı bir his. Beni 'ben' yapan şeylerdir.

Kendini değerli bir varlık olarak görme derecesidir. Kendini ne kadar sevdiğinin ve saydığının bir ölçüsüdür.

Akla gelen düşüncelerin, imgelerin ve duyguların herhangi bir sansür olmaksızın özgürce dile getirildiği bir psikanaliz tekniğidir. Bilinçdışının içeriğini bilince taşımanın bir yöntemidir.

Tamamlanmamış ya da yarıda bırakılmış görevler, tamamlanan görevlere kıyasla belleğimizde çok daha uzun süre kalır.

Bireyin kendi hayatında bizzat yaşadığı olayları ve deneyimleri depolayan bellek sistemi; kimlik duygusunun ve benliğin sürekliliğinin anlatısal temelini oluşturur.