Bạn đã từng như thế này chưa?
Tết sắp đến, rồi giỗ ông, rồi đám cưới họ hàng… chỉ nhìn lịch thôi đã thấy ngợp. Trong bữa cơm đông đủ, ai đó hỏi "Bao giờ thì lấy chồng?", "Lương tháng được bao nhiêu?", "Sao chưa có con?". Bạn cười cho qua, nhưng trên đường về thì người như rỗng hết. Bạn thương gia đình mình, và chính vì vậy mới thấy khó hiểu khi mình mệt đến thế, thậm chí còn thấy có lỗi.
Điều gì đang xảy ra?
Những buổi họp mặt gia đình mệt mỏi là có lý do. Ở bên gia đình, ta dễ quay về những vai trò đã định hình từ nhỏ. Vừa bước chân vào nhà, bạn lại thành "đứa con cả hiểu chuyện", "đứa út bị lo lắng" hay "người giữ hòa khí", và việc đóng vai một phiên bản khác với con người hiện tại tốn rất nhiều năng lượng. Liệu pháp gia đình gọi đây là một khuôn mẫu trong hệ thống gia đình: khi một người muốn thay đổi, cả hệ thống có xu hướng kéo mọi thứ trở về trạng thái cũ.
Một lý do khác là khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế. Nói đến Tết, ta mặc định nghĩ đến cảnh cả nhà quây quần ấm áp. Nhưng gia đình thật thì có những tổn thương cũ, khác biệt thế hệ, chuyện tiền bạc hay chăm sóc ông bà cha mẹ. Khoảng cách giữa lý tưởng và thực tế càng lớn thì thất vọng và mệt mỏi càng nhiều. Hơn nữa, vào những ngày "phải vui", ta càng khó nói ra nỗi mệt, nên cảm xúc bị nuốt vào cứ thế dồn lại.
Tâm lý học có khái niệm sự biệt hóa bản thân (differentiation of self), tức là khả năng vẫn gần gũi với gia đình mà vẫn phân biệt và giữ được suy nghĩ, cảm xúc của riêng mình. Người ta cho rằng mức biệt hóa càng cao thì càng dễ tìm được điểm cân bằng: không bị cuốn theo từng lời nói, nhưng cũng không lạnh lùng cắt đứt. Thấy mệt không có nghĩa là bạn có vấn đề. Có thể đó chỉ là dấu hiệu bạn đang cố gắng giữ lấy chính mình trong một khuôn mẫu cũ.
Những điều bạn có thể thử từ hôm nay
1. Định trước thời gian ở lại
Trước khi đến, hãy quyết định mình sẽ ở bao lâu, chẳng hạn "Con ăn trưa xong khoảng bốn giờ con về nhé", và báo nhẹ nhàng từ trước. Khi thấy được điểm kết thúc, sức chịu đựng sẽ khác hẳn. Tự đi xe riêng hoặc đặt sẵn vé về cũng giúp bạn rời đi dễ dàng hơn.
2. Chuẩn bị câu trả lời ngắn cho câu hỏi khó
Với những câu hỏi năm nào cũng gặp như chuyện cưới xin, công việc, lương, con cái, hãy chuẩn bị sẵn một câu. Ví dụ: "Chuyện đó con tự lo được ạ. Mà năm nay vườn rau của mẹ thế nào rồi?". Trả lời ngắn rồi chuyển chủ đề sẽ giúp bạn không bị cuốn vào. Bạn không có nghĩa vụ phải giải thích cặn kẽ mọi câu hỏi.
3. Tạo khoảng nghỉ để thở
Hãy xung phong rửa bát, dắt cháu đi dạo một vòng, hoặc chạy ra tiệm tạp hóa mua chút đồ. Rời khỏi đó năm đến mười phút và hít thở sâu sẽ giúp căng thẳng tích tụ dịu bớt. Đó không phải là bỏ chạy, mà là sạc lại năng lượng để quay vào.
4. Thể hiện tình cảm theo cách của mình
Không phải cứ có mặt ở mọi dịp mới là hiếu thảo hay yêu thương. Lần này bạn có thể về ngắn hơn và viết một tấm thiệp thật lòng, hoặc hẹn riêng bố mẹ một bữa cơm vào hôm khác. Tình cảm được thể hiện theo nhịp phù hợp với bạn thường bền lâu hơn.
5. Dành thời gian hồi phục sau đó
Hãy để trống buổi sáng hôm sau và dành chút thời gian cho riêng mình. Ghi ngắn gọn điều gì khó khăn nhất và cả những khoảnh khắc thật ra cũng ổn. Viết ra giúp cảm xúc được sắp xếp lại, và cũng là gợi ý tốt cho lần họp mặt sau.
Khi nào nên tìm sự giúp đỡ
Nếu chỉ nghĩ đến buổi họp mặt thôi đã mất ngủ, hoặc sau đó bạn buồn bã, mất sức suốt nhiều ngày, bạn không cần phải gồng một mình. Nếu mối quan hệ có lời lẽ xúc phạm, bạo lực hoặc sự kiểm soát nặng nề, hãy ưu tiên giữ khoảng cách và an toàn cho bản thân. Bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc các dịch vụ sức khỏe tâm thần tại địa phương có thể giúp bạn. Nếu đang trong tình huống khẩn cấp, hãy gọi ngay số khẩn cấp hoặc đường dây hỗ trợ khủng hoảng nơi bạn sống.
Chuyện gia đình thường là điều khó nói nhất với bất kỳ ai. Tâm An sẽ lắng nghe câu chuyện của bạn đến cùng, không phán xét.