Bạn đã từng như thế này chưa?
Điện thoại báo cảnh báo nắng nóng gay gắt, còn thời sự thì liên tục đưa tin cháy rừng, lũ lụt, triều cường. Dù đã đặt điện thoại xuống, câu hỏi "rồi mọi thứ sẽ ra sao" vẫn cứ lởn vởn trong đầu. Có lúc bạn thấy áy náy khi nhìn đống túi ni-lông sau buổi đi chợ, thậm chí băn khoăn không biết có nên sinh con hay không.
Chuyện gì đang diễn ra?
Cảm giác này thường được gọi là lo âu khí hậu hay lo âu sinh thái (eco-anxiety). Nó bao gồm sự lo lắng, sợ hãi, buồn bã, tức giận và bất lực có thể xuất hiện khi ta nghĩ về biến đổi khí hậu và sự hủy hoại môi trường. Đây không phải là một chẩn đoán, mà là tên gọi cho một phản ứng rất phổ biến và dễ hiểu.
Các khảo sát gần đây ở nhiều quốc gia đều cho thấy một xu hướng: đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ, mối lo về khí hậu khá lớn. Nhiều nhà nghiên cứu không xem nỗi lo này là thứ cần phải xóa bỏ, mà coi đó là tín hiệu lành mạnh cho thấy bạn đã nhận ra một mối nguy có thật. Biết lo lắng cũng có nghĩa là bạn thương thế giới này và những thế hệ sau.
Tuy vậy, khi nỗi lo quá lớn, nó có thể gây khó khăn. Mối đe dọa càng to lớn và càng ngoài tầm kiểm soát, não bộ càng khó tắt "chuông báo động". Khi đó, bạn dễ sa vào doomscrolling — lướt tin xấu không dứt — hoặc ngược lại, gạt phăng chủ đề này đi vì nghĩ "đằng nào cũng vô ích". Tâm lý học cho rằng cảm giác "mình chẳng làm được gì" kéo dài lâu sẽ khiến sự tuyệt vọng sâu thêm. Vì thế, điều quan trọng không phải là xóa sạch nỗi lo, mà là thu nhỏ nó về mức mình gánh được và nối nó với hành động.
Những điều bạn có thể thử từ hôm nay
1. Gọi tên cảm xúc
Hãy thầm nói với mình: "Mình đang lo âu", "Mình thấy buồn và cũng giận nữa". Chỉ cần gọi tên cảm xúc thôi, lòng đã có thể dịu đi phần nào. Cảm xúc này không có nghĩa là bạn có vấn đề, mà đến từ mong muốn bảo vệ những điều quý giá.
2. Đặt giờ cho việc đọc tin
Không cần cắt đứt hoàn toàn, nhưng hãy tạo ranh giới, chẳng hạn chỉ đọc tin một lần mỗi ngày vào giờ cố định. Tránh đọc tin khí hậu trước khi ngủ. Đọc xen kẽ những bài viết về giải pháp và thay đổi tích cực cùng với tin về vấn đề sẽ giúp bạn giữ cân bằng.
3. Chọn một việc trong tầm tay
Hãy viết nỗi lo ra hai cột: điều mình kiểm soát được và điều mình không kiểm soát được. Rồi chọn đúng một việc nhỏ ở cột đầu tiên. Mang bình nước riêng, từ chối ống hút nhựa, ăn một bữa chay, đi xe buýt thay vì xe máy — nhỏ thôi cũng hoàn toàn ổn. Hãy buông mong muốn làm hoàn hảo và chọn việc bạn có thể duy trì.
4. Đừng gánh một mình
Lo âu khí hậu càng giữ một mình càng nặng. Tham gia nhặt rác ở khu phố, nhóm bảo vệ môi trường hay hoạt động tình nguyện về khí hậu cùng những người có chung nỗi niềm có thể giảm cảm giác bất lực và nuôi dưỡng sự gắn kết và hy vọng. Chỉ cần tâm sự thật lòng với người thân cũng là một nguồn sức mạnh lớn.
5. Hít thở giữa thiên nhiên
Hãy chậm rãi đi dạo trong công viên, hoặc dành vài phút ngắm cây xanh và bầu trời. Kết nối trực tiếp với thiên nhiên mà bạn muốn bảo vệ giúp xoa dịu lo âu và nhắc bạn nhớ vì sao mình trân trọng nó.
Khi nào nên tìm sự giúp đỡ
Nếu nỗi lo khiến bạn mất ngủ, hoặc ảnh hưởng đến công việc, học tập và sinh hoạt hằng ngày, bạn không cần phải một mình chịu đựng. Nếu cảm giác tuyệt vọng về tương lai mãi không nguôi, hoặc xuất hiện những triệu chứng giống cơn hoảng loạn, hãy cân nhắc tìm đến bác sĩ, chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc các dịch vụ sức khỏe tâm thần tại địa phương. Nếu cảm thấy mình đang gặp khủng hoảng, hãy gọi ngay số khẩn cấp hoặc đường dây hỗ trợ tại nơi bạn sống.
Khi nỗi lo cho thế giới trở nên nặng nề, Tâm An luôn ở đây, lắng nghe bạn thật chậm rãi.