Öğrenilmiş Çaresizlik
Learned Helplessness
Kontrol edilemeyen durumları tekrar tekrar yaşayan kişi, daha sonra gerçekten kontrol edebileceği durumlarda bile girişimde bulunmaktan vazgeçer. Bu psikolojik durum, tekrarlayan çaresizlik deneyimleriyle şekillenir.
Details
Giriş
Öğrenilmiş çaresizlik (Learned Helplessness), Martin Seligman tarafından hayvan deneyleri sırasında keşfedilen bir kavramdır. Kontrol edilemeyen olumsuz olayların tekrar tekrar yaşanmasının ardından, kişinin gerçekte kontrol edebileceği durumlarda bile harekete geçmekten vazgeçmesi olgusunu tanımlar.
Keşfin Arka Planı
Seligman'ın deneyinde, kaçınılmaz elektrik şoklarına tekrar tekrar maruz bırakılan köpekler, daha sonra kolayca kaçabilecekleri durumlarda bile oldukları yerde yatmaya devam ettiler.
Depresyonla İlişkisi
Seligman, öğrenilmiş çaresizliğin depresyonun temel psikolojik mekanizması olduğunu öne sürdü. Depresif bireyler 'Ne yapsam da hiçbir şey değişmez' inancını geliştirirler.
Yükleme Biçimi (Attribution Style)
Çaresizliğin etkisi, kişinin olumsuz deneyimleri nasıl yorumladığına göre değişir:
Umut ve Üstesinden Gelme
Seligman daha sonra 'pozitif psikoloji' aracılığıyla öğrenilmiş çaresizliğin karşıtı olan öğrenilmiş iyimserliği (Learned Optimism) araştırdı. Danışman Mindy, bu yönde çalışmanın kişinin kendi kapasitesine olan inancını yavaş yavaş yeniden kazanmasına yardımcı olduğunu vurgular.
💡 Günlük yaşam örneği
Sistematik istismar ortamında tekrarlayan kaçış girişimlerinin başarısız olmasının ardından, kişi kaçışın gerçekten mümkün olduğu durumlarda bile kaçmayı denemez.
Bu içerik eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tanının yerini tutmaz.