Hiç böyle oldu mu?
Bir ricayı geri çevirdikten sonra bütün gece "Acaba ayıp mı ettim?" diye düşündüğünüz oldu mu? Ya da "hayır" demek isterken "Olur, sorun değil" deyip sonra içinizde kırgınlık ve yorgunluk biriktirdiğiniz? İyi biri olma isteği ile kendini koruma isteği arasında sık sık gidip gelebilirsiniz.
Aslında ne oluyor?
Sınır (boundary), insanları uzaklaştıran bir duvar değil; "Buraya kadar iyiyim, buradan sonrası bana zor geliyor" diyen bir yol çizgisidir. Sınırlar netleştikçe ilişkiler aslında daha güvenli ve daha samimi hâle gelebilir.
Yine de sınır koyarken suçluluk hissetmek son derece doğal. Küçüklükten beri "Uslu ol", "Ortamı bozma", "Ayıp olur" gibi mesajlar duyduysanız, hayır demek kolayca ilişkiye zarar vermek gibi gelebilir. Psikolojide herkesi memnun etme eğilimi (people-pleasing) denen şey ve çatışmadan kaçma alışkanlığı da bunda rol oynayabilir.
Önemli olan şu: Suçluluk hissetmeniz yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Alışık olmadığımız bir şey yaptığımızda zihin alarm verir. Bu rahatsızlık "yanlış yapıyorum" değil, "yeni bir şey yapıyorum" sinyali olabilir. Ne saldırgan olan ne de sessizce katlanan atılgan (assertive) iletişim ise pratikle rahatlıkla öğrenilebilen bir beceridir.
Bugünden deneyebilecekleriniz
1. Önce kendi sınırınızı fark edin
Sınırlar bedenin sinyalleriyle başlar. Biri bir şey istediğinde omuzlarınız geriliyor ya da içinizden bir "of" çıkıyorsa, bu sizin sınırınız olabilir. Bir hafta boyunca "rahatsız olduğum anları" not edin; hangi sınıra ihtiyacınız olduğu görünmeye başlar.
2. Kısa ve net olun, açıklamayı azaltın
Uzun açıklamalar pazarlık payı bırakır. Tek cümlelik bir sebep yeterlidir.
- "Bu sefer olmayacak, ama düşündüğün için teşekkür ederim."
- "O gün kendime vakit ayırmam lazım, dinleneceğim."
- "Şu an hemen cevap veremem, yarın haber vereyim."
3. "Ben" diliyle konuşun
Karşınızdakini suçlamak yerine kendi durumunuzu ve ihtiyacınızı anlatırsanız savunmaya geçme ihtimali azalır.
- "Gece geç saatte mesaj gelince ben dinlenemiyorum. Acil değilse gündüz konuşalım mı?"
- "Toplantıda sözüm kesilince ben düşüncemi toparlamakta zorlanıyorum. Sonuna kadar dinlerseniz sevinirim."
- "Borç vermek benim için zor. Ama istersen başka bir çözüm bulmaya birlikte bakalım."
4. Bir alternatif sunun
Tamamen hayır demek zor geliyorsa, yapabileceğiniz kadarını önermek de güzel bir sınırdır.
- "Bütün hafta sonu yardım edemem ama cumartesi öğleden sonra iki saat gelebilirim."
- "Bu projeyi şu an üstlenemem, ama gelecek ay yeniden konuşabiliriz."
5. Suçluluk yükseldiğinde kendinize söyleyin
Hayır dedikten sonra içiniz ağırlaşırsa kendinize şunu söyleyin: "Ben o kişiyi değil, bu isteği geri çevirdim." "Kendime iyi bakmak da bir ilişkiyi uzun süre korumanın yolu." İlk birkaç sefer tuhaf gelse de sınır koyduğunuzda ilişkinin yıkılmadığını gördükçe suçluluk yavaş yavaş azalabilir.
Bu durumlarda destek alın
Her sınır koymaya çalıştığınızda yoğun kaygı ya da panik benzeri hisler yaşıyorsanız, veya karşınızdaki kişi tehdit, hakaret ya da kontrolle karşılık verdiği için kendinizi güvende hissetmiyorsanız, bunu tek başınıza çözmeye çalışmayın. Bir psikiyatrist, psikolog ya da bölgenizdeki ruh sağlığı hizmetleriyle konuşun. Tehlikede olduğunuzu hissederseniz ya da çok zorlanıyorsanız bulunduğunuz yerdeki acil yardım hattını arayın.
Nasıl hayır diyeceğinizi bilemiyorsanız Can'la birlikte pratik yapın. Sizi koruyacak cümleleri birlikte bulalım.