Tanıdık geliyor mu?
Telefona aşırı sıcak uyarısı düşüyor, haberlerde orman yangınları, seller ve kuraklık art arda geliyor. Telefonu elinizden bıraksanız bile "Bu işin sonu nereye varacak?" düşüncesi kafanızda dönüp duruyor. Belki alışverişten dönünce plastik poşetlere bakıp suçluluk duyuyor, hatta bu dünyaya çocuk getirmenin doğru olup olmadığını sessizce sorguluyorsunuz.
Aslında neler oluyor?
Bu duyguya genellikle iklim kaygısı ya da eko-kaygı (eco-anxiety) deniyor. İklim değişikliğini ve doğanın tahrip edilmesini düşündüğümüzde ortaya çıkabilen endişe, korku, üzüntü, öfke ve çaresizliği kapsıyor. Bu bir tanı değil; pek çok insanın yaşadığı, son derece anlaşılır bir tepkinin adı.
Birçok ülkede yapılan anketler son yıllarda net bir eğilime işaret ediyor: özellikle ergenler ve gençler arasında iklimle ilgili endişe oldukça yüksek. Pek çok araştırmacı bu kaygıyı yok edilmesi gereken bir sorun olarak değil, gerçek bir tehdidi fark ettiğinizi gösteren sağlıklı bir sinyal olarak görüyor. Endişelenmek, dünyayı ve gelecek nesilleri önemsediğiniz anlamına da geliyor.
Yine de endişe fazla büyüdüğünde size zarar verebilir. Tehdit ne kadar devasa ve kontrol dışı görünürse, beyin alarmı kapatmakta o kadar zorlanır. Bu da sizi kötü haberleri durmadan kaydırdığınız doomscrolling döngüsüne sokabilir ya da tam tersine "Nasılsa bir şey değişmez" diyerek konuyu tamamen kafanızdan silmeye itebilir. Psikolojide, "Hiçbir şey yapamam" hissinin uzun sürmesinin umutsuzluğu derinleştirme eğiliminde olduğu kabul edilir. Bu yüzden asıl mesele endişeyi yok etmek değil, onu taşınabilir bir boyuta indirip eyleme bağlamaktır.
Bugünden deneyebileceğiniz şeyler
1. Duygunuza bir isim verin
İçinizden şöyle söyleyin: "Şu an kaygılıyım" ya da "Üzgünüm ve biraz da öfkeliyim." Bir duyguyu adlandırmak bile onu biraz yatıştırabilir. Bu duygu sizde bir şeylerin bozuk olduğu anlamına gelmez; değer verdiğiniz bir şeyi koruma isteğinden doğar.
2. Haberlere bir saat belirleyin
Bilgiden tamamen kopmanıza gerek yok ama bir sınır koyun; örneğin haberlere günde bir kez, belirli bir saatte bakın. Uyumadan önce iklim haberlerinden uzak durmaya çalışın. Sadece sorunları anlatan haberlerin yanında çözümleri ve somut ilerlemeleri anlatan yazıları da okumak dengede kalmanıza yardımcı olur.
3. Elinizin yettiği bir adım seçin
Endişelerinizi iki sütuna yazın: Kontrol edebildiklerim ve edemediklerim. Sonra ilk sütundan yalnızca küçük bir şey seçin. Yanınızda matara taşımak, etsiz bir öğün yapmak, arabayla değil metro, otobüs ya da vapurla gitmek — küçük olması gayet iyi. Mükemmel olma çabasını bırakın ve sürdürebileceğiniz bir şeyi seçin.
4. Tek başınıza taşımayın
İklim kaygısı içinizde tuttukça ağırlaşır. Mahallede bir çöp toplama etkinliğine, bir topluluk bahçesine ya da yerel bir iklim grubuna aynı duyguları paylaşan insanlarla katılmak çaresizliği hafifletebilir ve aidiyet duygusunu ve umudu güçlendirebilir. Bu endişeleri yakın biriyle içtenlikle konuşmak bile büyük destek olur.
5. Doğada bir nefes alın
Bir parkta yavaşça yürüyün ya da birkaç dakika sadece ağaçlara ve gökyüzüne bakın. Korumak istediğiniz doğayla doğrudan temas kurmak kaygıyı yatıştırır ve onun sizin için neden bu kadar önemli olduğunu hatırlatır.
Ne zaman yardım istemeli?
Endişe yüzünden uyuyamıyorsanız ya da işinizi, derslerinizi, günlük hayatınızı sürdürmekte zorlanıyorsanız, bununla tek başınıza başa çıkmak zorunda değilsiniz. Gelecekle ilgili umutsuzluk geçmiyorsa ya da panik benzeri belirtiler ortaya çıkıyorsa, bir doktorla, psikiyatrist ya da psikologla veya bölgenizdeki ruh sağlığı hizmetleriyle görüşmeyi düşünün. Kriz içinde olduğunuzu hissediyorsanız, hemen yerel acil durum numarasını ya da bir destek hattını arayın.
Dünyayı önemsemek içinize ağır gelmeye başladığında Can burada; sizi sakince, kendi hızınızda dinlemek için.