Giriş
Mutluluğun belirsiz bir duygu değil, bilimsel olarak incelenebilen ve geliştirilebilen bir şey olduğuna inanır mısınız? Pozitif psikoloji, Martin Seligman'ın 1998'de Amerikan Psikoloji Derneği başkanlığına başlarken yaptığı konuşmada önerdiği bir alandır ve "İnsanı ne mutlu eder?" sorusunu sistematik biçimde araştırır. Geleneksel psikoloji ruhsal bozuklukları tedavi etmeye ve sorunları çözmeye odaklanırken, pozitif psikoloji insanın güçlü yanlarını, erdemlerini ve iyi yaşamanın koşullarını inceler. Bu yazıda bilimin ortaya koyduğu mutluluk sırlarına birlikte göz atalım.
Temel Bilgiler
PERMA Modeli: İyi Oluşun Beş Sütunu
Seligman'ın PERMA modeli, iyi oluşun temel unsurlarını beşe ayırır. Olumlu duygular (Positive Emotion), sevinç, minnettarlık ve huzur gibi güzel duyguları sık sık yaşamaktır. Bağlılık (Engagement), bir etkinliğe zamanın nasıl geçtiğini anlamayacak kadar dalınan akış hâlidir. İlişkiler (Relationships), başkalarıyla kurulan derin ve anlamlı bağlardır. Anlam (Meaning), kendinizden daha büyük bir şeye katkıda bulunduğunuz hissidir; Başarı (Achievement) ise hedeflerinize doğru ilerlerken ve onlara ulaşırken duyduğunuz tatmindir. Bu beş alanı dengeli biçimde beslediğinizde kalıcı bir mutluluk yaşayabilirsiniz.
Güçlü Yanlarınızı Kullanmak
Pozitif psikoloji, zayıf yanları düzeltmekten çok güçlü yanları keşfedip kullanmayı vurgular. Kendinize özgü güçlü yanlarınızı (karakter güçlerinizi) günlük hayatta bilinçli olarak kullandığınızda yaşam doyumunuz belirgin şekilde artar. VIA Karakter Güçleri envanteriyle size özgü güçlü yanları belirleyebilirsiniz; 24 karakter gücü arasından ilk 5'inizi bildiğinizde bunları işte, ilişkilerde ve boş zamanlarınızda kullanabilirsiniz.
Mutluluğun %40 Kuralı
Profesör Sonja Lyubomirsky'nin araştırmasına göre mutluluğun %50'si genetik mizaç, %10'u dış koşullar (gelir, meslek vb.), kalan %40'ı ise bilinçli etkinlikler tarafından belirlenir. Bu %40; şükran pratiği, iyilik yapmak, meditasyon ve egzersiz gibi alışkanlıklarla doldurulabilir. Yani mutluluk yalnızca doğuştan gelen bir şey değil, inşa edilebilen bir şeydir.
Araştırma Bulguları
Harvard Üniversitesi'nin "Yetişkin Gelişimi Araştırması" 724 kişiyi 75 yıl boyunca izlemiş ve mutluluğun en güçlü yordayıcısının servet ya da şöhret değil "iyi ilişkiler" olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca her gün şükran günlüğü tutan grubun, tutmayan gruba göre yaşam doyumunun %25 daha yüksek olduğunu gösteren bir araştırma da vardır (Emmons & McCullough, 2003).
Nasıl Uygulanır?
- VIA Karakter Güçleri envanterini yaparak öne çıkan beş gücünüzü belirleyin.
- Her gün bir gücünüzü bilinçli olarak kullanabileceğiniz bir fırsat bulun ve uygulayın.
- PERMA'nın beş alanının her biri için birer iyi oluş etkinliği planlayın.
- Her akşam "bugün yaşadığım üç güzel şeyi" yazın.
Günlük Hayatta Uygulama
Sabah uyandığınızda bugün sizi heyecanlandıran bir şeyi düşünün. İşe giderken çevrenizdeki güzel manzaraları bilinçli olarak gözlemleyin. Öğle arasında bir iş arkadaşınızla içten bir sohbet edin. İş çıkışı kendinizi kaptırabileceğiniz bir hobiye zaman ayırın. Bu küçük alışkanlıklar birikerek mutluluğun temelini oluşturur.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Pozitif psikoloji "her zaman olumlu olmak zorundasın" demek değildir. Olumsuz duygular da doğal ve gereklidir.
- Mutluluğu zorla kovalamak ters etki yapabilir. Önemli olan onu günlük hayata doğal biçimde yerleştirmektir.
- Ciddi depresyon ya da kaygı yaşıyorsanız pozitif psikoloji tek başına yeterli değildir; mutlaka bir uzmandan destek alın.
Can'dan Bir Söz
Mutluluk bir yerlerden gelip bizi bulmaz; onu kendi içimizde büyütürüz. Sizin içinizde mutluluğun tohumları zaten var. Hadi o tohumları Can'la birlikte sulayalım mı?