Geriye Dönük Önyargı (Retrospective Bias)
Retrospective Bias
Bir olay gerçekleştikten sonra 'zaten böyle olacağını biliyordum' hissine kapılmak, geriye dönük önyargının ta kendisidir. Sonradan kesinlik yanılgısı olarak da bilinen bu önyargıda, sonucu öğrendikten sonra onu önceden tahmin edilebilirmiş gibi algılarız.
Details
Geriye Dönük Önyargı Nedir?
Geriye dönük önyargı (Hindsight Bias), bir olayın sonucunu öğrendikten sonra sanki o sonucu başından beri tahmin edebilecekmiş gibi hissetmemize yol açan bilişsel bir önyargıdır. 'Zaten böyle olacağını biliyordum' ya da 'başından beri içim rahat değildi' gibi ifadeler, geriye dönük önyargının tipik yansımalarıdır.
Bu Durum Neden Ortaya Çıkar?
Zihnimiz, dünyayı tutarlı ve öngörülebilir bir şekilde anlamlandırmak için güçlü bir ihtiyaç duyar. Sonucu öğrendikten sonra beyin, otomatik olarak anıları o sonuca göre yeniden yapılandırır; bu da 'zaten biliyordum' hissini doğurur.
Günlük Yaşama Etkileri
Geriye dönük önyargı pek çok durumda kendini gösterir:
Mindy'nin Sıcak Rehberliği
Mindy şöyle diyor: «Geçmişe bakıp 'o zaman anlamalıydım' diye kendini suçlama isteğini anlıyorum. Ama o anki sen, şu an sahip olduğun bilgilere sahip değildin. Geçmişteki kendine de şefkatli bir gözle bak. O anda elindeki en iyi kararı vermiştin.»
Geriye Dönük Önyargıyla Başa Çıkmak İçin
💡 Günlük yaşam örneği
Hisse senetleri çöktükten sonra 'zaten düşeceğini biliyordum' demek, geriye dönük önyargının tipik bir örneğidir.
Bu içerik eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tanının yerini tutmaz.