Geriye Dönük Önyargı
Hindsight Bias
Bir olay gerçekleştikten sonra 'Zaten biliyordum' hissine kapılmaya yol açan bilişsel bir önyargıdır. Sonucu öğrendikten sonra sanki başından beri tahmin edebilirmişiz gibi belleğimiz çarpıtılır.
Details
Geriye Dönük Önyargı Nedir?
Geriye dönük önyargı, bir sonucu öğrendikten sonra o sonucun önceden tahmin edilebilir olduğuna inanma eğilimi gösteren bilişsel bir önyargıdır. 'Zaten biliyordum etkisi (Knew-it-all-along Effect)' olarak da bilinir. Baruch Fischhoff'un araştırmalarıyla geniş çevrelerce tanınmıştır.
Bu Neden Olur?
Beynimiz bir sonucu öğrendiğinde, anıları o sonuca uygun biçimde bilinçdışı olarak yeniden yapılandırır. Sonuçla örtüşen ipuçlarını ön plana çıkarır, çelişen bilgileri ise küçümser; böylece 'Zaten biliyordum' hissi oluşur.
Günlük Hayattan Örnekler
Sorunlar
Geriye dönük önyargı, geçmiş deneyimlerden doğru biçimde ders çıkarmayı engeller. Kişinin kendi yargılama gücünü aşırı değerlendirmesine yol açar ve hatalardan ders almayı zorlaştırır. Ayrıca başkalarının hatalarına karşı 'Bunu neden öngöremedin ki?' diyerek gereksiz yere eleştiri yapmaya da neden olur.
Ruh Sağlığında Kullanımı
Mindy, bu önyargıyı tanımanın hem kendinize hem de başkalarına karşı daha anlayışlı olmanızı sağlayabileceğini düşünüyor. Pişmanlık çok büyük olduğunda kendinize şunu söyleyin: 'O an bu sonucu bilemezdim.' Belirsiz bir durumda elinden gelenin en iyisini yapmış olan geçmişteki kendinizi kabullenmek, zihinsel sağlığınıza iyi bakmanın bir yoludur.
💡 Günlük yaşam örneği
Bir arkadaşınızın işi başarısız olduktan sonra 'O sektörde başarılı olmanın zaten zor olduğunu düşünüyordum' demek, sonucu öğrendikten sonra yargının değiştiği geriye dönük önyargının bir örneğidir.
Bu içerik eğitim amaçlıdır ve profesyonel tıbbi tanının yerini tutmaz.